Verst verwijderde sterrenstelsel bestaat niet

George Beekman

Een hemelobject dat een jaar geleden werd gepresenteerd als het `verst verwijderde sterrenstelsel' blijkt niet te bestaan. Het stelsel, ontdekt door een groep Franse en Zwitserse astronomen onder leiding van Roser Pellˇ, zou op een afstand van meer dan 13 miljard lichtjaar staan. Het zou dateren uit de tijd dat het heelal nog maar 460 miljoen jaar oud was en daarmee de periode waarin de eerste sterrenstelsels ontstonden weer nog meer richting Oerknal hebben teruggeschoven. Er is echter een probleem: collega-astronomen kunnen op de bewuste plaats aan de hemel niets vinden.

De `verst verwijderde ster' zou zo ver weg staan, en daarmee zo snel van ons af bewegen, dat de straling die het in het ultraviolet produceert door ons in het infrarood wordt waargenomen (Dopplerverschuiving). In hun zoektocht, met de grootste telescopen op aarde, kwamen andere astronomen in het betreffende hemelgebiedje de vermeende recordhouder niet tegen, wel andere objecten die even helder of zelfs iets zwakker waren. Een artikel over de deconfiture zal binnenkort verschijnen in Astrophysical Journal Letters.

Tot overmaat van ramp heeft weer een andere groep astronomen, onder leiding van Stephen Weatherley van het Imperial College in Londen, een deel van de waarnemingsdata van Pellˇ en zijn collega's opnieuw geanalyseerd. Geen spoor van de sterk verschoven spectraallijn waarop Pellˇ zijn claim baseert. De straling op dit punt van de hemel is 40 maal zo zwak als die van de vermeende spectraallijn.

Weatherley denkt de oorzaak van het ontstaan van dit spooksterrenstelsel te hebben gevonden. Waarschijnlijk gaat het om `hete pixels': defecte beeldpunten op de elektronische telescoop-detector die bij langere belichtingstijden oplichten. Die komen op vrijwel alle hemelopnamen voor en moeten eerst worden ge´dentificeerd en verwijderd. Weatherley heeft in het gebied van de vermeende spectraallijn drie van die hete pixels gevonden. Omdat het om een heel klein gebiedje aan de hemel gaat, wekken ze al snel de indruk van straling uit het heelal. Tenminste bij Pellˇ.


Foto-onderschrift:

Binnen dit cirkeltje zou zich het verste sterrenstelsel in het heelal moeten bevinden, maar astronomen kunnen er niets vinden. FOTO ESO/VLT