artikel              

Folteringen zijn in Turkije aan de orde van de dag

 

 

Door onze correspondent FRANS VAN HASSELT

ISTANBUL, 30 MEI.

 

Een drie maanden zwangere verpleegster, Nazli Top, is dezer dagen door het staatsveiligheidsgerechtshof van Istanbul vrijgesproken van de beschuldiging van betrokkenheid bij terreur. Eerder deze maand was zij door de politie opgepakt omdat zij voldeed aan het signalement van een vrouw die had deelgenomen aan een overval op een politie-auto. Zij zegt, gedurende tien dagen te zijn gefolterd.

 

Foltering is in Turkije nog altijd aan de orde van de dag, ook onder de liberale regering-Demirel die zeven maanden geleden aantrad met de belofte, de politiebureaus "transparant' te zullen maken. Mishandelingen, niet zelden met dodelijke afloop, gaan door, niet alleen in het zuidoosten, dat in het teken staat van een Koerdische guerrilla-strijd, maar ook in de grote steden van het westen.

 

De politie is, zeker in de strijd tegen de terreur, eenvoudigweg niet in staat zich van foltering te onthouden. Zolang het niet is gekomen tot een paar aandachttrekkende processen tegen folteraars blijft dit een routine, een vast onderdeel van haar programma. Effectieve aangifte van foltering wordt trouwens door de nieuwe "wet tegen de terreur' ook heel moeilijk gemaakt.

 

Slechts sommige gevallen bereiken de pers, en dan nog vrijwel uitsluitend de links-georiënteerde Cumhuriyet. In dit geval had de Engelstalige, in Ankara uitkomende Turkish Daily News het berichtje bij uitzondering overgenomen, maar wat opviel was het kopje erboven: "Voor niets gefolterd'.

 

Het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, alsmede latere, meer gespecificeerde verdragen die alle door Turkije zijn getekend, verbieden elke vorm van foltering, maar de idee dat er foltering en foltering is, nuttige en onnuttige, is in dit land nog steeds verankerd. Een hoge Turkse militair plaatste in de jaren tachtig Amnesty International eens voor de vraag: "Als we nu door foltering op het spoor komen van terroristische wapenopslagplaatsen, moeten we dan net doen of die niet bestaan?"

 

Het is een grote vooruitgang, dat in het pakket juridische hervormingen dat onlangs door de sociaal-democratische minister van justitie Seyfi Oktay bij het parlement is ingediend, ook is begrepen de richtlijn dat verklaringen, onder foltering verkregen, juridisch ongeldig en waardeloos zijn. In de jaren tachtig hebben deze voor krijgsraden meer dan eens bijgedragen tot veroordelingen.

 

Voor de behandeling van het langverwachte pakket in het parlement is nog geen datum vastgesteld. Volgens cynici gaat het er de regering slechts om, zich in de rug te dekken tegen de kritische Raad van Europa, waarvan Turkije tot november zes maanden voorzitter is. Anderen geloven dat het de minister heilige ernst is, maar dat hij nog een zware strijd heeft te voeren tegen het juridische en ook politionele establishment.

 

Hoofdmoot van het pakket vormt het voorschrift dat een jurist, en bij voorkeur de advocaat van de verdachte - die onmiddellijk moet worden ingeschakeld - bij de verhoren aanwezig is, en dat het voorarrest niet langer dan vier dagen mag duren. Het is tijdens de verhoren onder dit voorarrest, dat momenteel vijftien dagen in beslag mag nemen, dat de ernstigste mishandelingen plaatsvinden. In het zuidoosten wordt ook die termijn van vijftien dagen trouwens menigmaal overschreden.

Over de hele linie geeft de wet de justitie een groter aandeel bij het opstellen van de aanklacht en de voorbereiding van het proces, tot nu toe grotendeels een taak voor de politie.

 

De minister liet onlangs tijdens een vergadering met de parlementsfractie van zijn partij - kleine coalitiegenoot in de regering-Demirel - doorschemeren dat, met het aannemen van deze hervormingen, de zaak in de praktijk nog niet zal zijn bekeken. Op zijn ministerie heeft zich een netwerk - sommigen spreken van een mafia - genesteld dat elke verbetering tegenhoudt en dat niet is weg te krijgen omdat zulks strijdig heet met de idee van een "onafhankelijke rechterlijke macht'. Het gaat om de secretaris-generaal Arif Yüksel en nog een dozijn anderen die op grond van de rechterlijke functie die zij bekleden niet door politici kunnen worden ontslagen.

 

Om dit alsnog mogelijk te maken heeft de minister een tweede wet ingediend, die de "bypass-wet' wordt genoemd omdat zij ook verhindert dat president Özal de ontslagen ongedaan maakt, zoals hij tot nu toe nog al eens gedaan heeft. Het gaat om ambtenaren uit de negenjarige regeringsperiode van de door Özal opgerichte Moederlandpartij. Meer nog dan het hervormingspakket zal het deze wet zijn die in het parlement op verzet zal stuiten bij de oppositie, waarin de Moederlandpartij de hoofdmoot vormt.

 

 

 

Datum:              30-05-1992

Sectie:              Buitenland

Pagina:             5

Trefwoord:               Mensenrechten; Wetgeving; Recht; Staatsrecht; Openbaar bestuur; Politiek en Staat

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.