De Valken zijn aan de winnende hand

 

H.M. van den Brink

 

De gemeenteraadsverkiezingen en de zege van de onbeduidende Janmaat en zijn angstige consorten hebben de aandacht in de serieuze pers even afgeleid van de brede volksbeweging die zich inmiddels heeft gemanifesteerd ten gunste van de horeca-familie Van der Valk.

 

Van Gerrit en zijn Toos, Arie en zijn Truus en de honderden bloedverwanten en aangetrouwde familieleden die samen het netwerk vormen dat de Nederlandse maatschappij in iedere geval op het niveau van roomschnitzel en licht aangebakken aardappel dagelijks voorziet van een stevige culturele identiteit. De grote ochtendkranten, de kappersweekbladen en de inspreekradio's hebben de ontwikkelingen gelukkig wel gevolgd en daarmee een sociodrama gedocumenteerd dat wel eens veel belangrijker zou kunnen blijken dan het gepieker over christelijke waarden of het geruzie om de AOW.

 

Wat is er gebeurd sinds pater familias Gerrit op zondag 20 februari in zwembroek werd opgepakt te Willemstad (Curaçao)? Nadat De Telegraaf in een hoofdartikel de actie van de belastingdienst 'stuitend' had genoemd, verdedigde de verantwoordelijke officier van justitie zich door bekend te maken dat op de woonadressen van een aantal verdachten vijfenhalf miljoen gulden in contanten was aangetroffen. De familie repliceerde door te laten weten dat als gevolg van deze onverantwoordelijke uitlating alle woonhuizen nu dag en nacht tegen onverlaten bewaakt moesten worden; vooral de van hun mannen beroofde echtgenotes waren doodsbang.

 

Op woensdag 23 februari komen Gerrit en Arie op Schiphol aan, als kampioenen wuivend naar de televisiecamera's. De hoofdverdachten worden gehuisvest in de strafgevangenis te Scheveningen. Bijzonder smakeloos, oordeelt de familie, omdat hier ooit een van de ontvoerders van Toos van der Valk verbleef en omdat de familie zich juist bijzonder inspant voor de badplaats, middels de herbouw van de voor een gulden verworven Pier. Als vergelding wordt het werk aan de Pier onmiddellijk stopgezet. Een mede-gedetineerde klaagt per brief in de Volkskrant dat de Van der Valken een voorkeursbehandeling krijgen. Via diezelfde krant betoogt Hanneke van der Valk, een antroposofisch angehaucht familielid dat niet in het concern werkt, dat we de Valken niet als misdadigers maar als vrijbuiters moeten zien; belastingontduikers, ja, maar tegelijkertijd "uitzonderlijk positieve, ondernemende, sociaal-voelende mensen." In verscheidene Valk-vestigingen is een adhesie-register neergelegd. Ook komt het voor dat klanten bloemen op de trap van een motel neerleggen, zoals bij een oorlogsmonument.

 

Wanneer Gerrit en Arie op 3 maart de cel verlaten nadat de familie voor in totaal 1,75 miljoen aan borgsommen heeft gestort, vieren honderden per eigen touringcar aangevoerde Valken een bevrijdingsfeest. Gerrit kust de grond en roept op tot ontbinding van de Horecabond van het FNV; hij zal zelf een nieuwe bond opzetten. Het eten in de gevangenis was overigens prima geweest, al laten de ondernemers doorschemeren dat zij het goedkoper hadden kunnen leveren.

 

Wat opvalt in de manier waarop de familie Van der Valk reageert op het justitie-optreden is vooral het vertoon van zelfvertrouwen. Er wordt niet ontkend of vergoelijkt, er wordt teruggeslagen. Het verweer heeft geen juridisch maar een politiek karakter. Twee partijen, de overheid en de Valken, dingen beide naar de gunst van het publiek en de Valken zijn voorlopig aan de winnende hand. Hun belangrijkste argument luidt: belastingontduiking is geen criminaliteit maar een manier van ondernemen - en ondernemers behandel je niet als criminelen. Sterker nog: wie geld afpakt van hardwerkende mensen is zèlf een crimineel. Deze stelling geniet in Nederland meer populariteit dan het verkiezingsprogramma van Janmaat.

 

Om nog iets meer te weten te komen over de ideologische onderbouwing van de Valken-opstand ging ik in Leiden te rade bij mijn collega Fred C. Meijer, hoofdredacteur van een van de grootste opiniebladen van Nederland, het Valk Magazine (oplage 165.000). Hij begon met een jeugdherinnering op te halen.

 

Negentiendrieënveertig. Zomer. Met zijn ouders is de kleine Fred C. te gast in het oer-Valkbedrijf, de Gouden Leeuw in Voorschoten. Een Duitse soldaat slaat een arm om zijn moeder. Onmiddellijk is stamvader Marien van der Valk ter plekke en geeft de mof een zaaier voor zijn muil van jewelste. Geen wonder, dat Marien niet lang daarna moest onderduiken. Het is nu eenmaal zo, dat de Valken geen onrecht kunnen verdragen. Bij Van der Valk geven ze om mensen, niet om autoriteiten.

 

Het Valk Magazine onderscheidt zich van andere gesponsorde bladen doordat het niet alleen reclame maakt, maar ook standpunten heeft en plaats biedt aan ergernis. Meijer zelf en en huiscolumnist Wim Bosboom hekelen regelmatig het gebrek aan besluitvaardigheid en realiteitszin in Den Haag, de afbraak van het onderwijs, iedere aanval op de auto. "Ik doe aan meningsvorming, het is geen kalender", zegt Meijer. Daarom niet alleen aandacht voor de nieuwe C, A-collectie, maar bijvoorbeeld ook een opmerkelijk vriendelijke reportage over het Cuba van Fidel Castro. Het zou Meijer namelijk niet verbazen als daar binnenkort een Van der Valk-vestiging verrijst.

 

Instructies over de koers krijgt hij niet, het is meer zo dat zijn liberale levensvisie gewoon overeenkomt met die van de Valken. Het huidige conflict ziet hij als een botsing tussen aan de ene kant de overheid en de intellectuelen, aan de andere kant de rest van Nederland. "Want wie zijn die belastingjongens? Bleke types met een loden jas aan. Geen mensen die iets presteren, maar piepeltjes, knullen die hier in Leiden vier jaar de corpsbal hebben uitgehangen en nu Gerrit van der Valk wel even zullen aanpakken. Waar halen ze het lef vandaan?"

 

Het lijkt de hoofdredacteur maar het beste om in de volgende aflevering van zijn blad eens rustig uiteen te zetten hoe de horeca eigenlijk functioneert, waarom zwart werken er onvermijdelijk is en antwoord te geven op de prangende vraag: "Wl het personeel eigenlijk wel een loonstrookje?" Het is een goed teken, denkt hij, dat minister De Vries van Sociale Zaken direct na de arrestaties begon over de mogelijkheid om twee dagen per week belastingvrij te werken. Alsof hij meteen al spijt had. Maar optimistisch over de afloop van het conflict is Fred C. Meijer intussen niet. "Naarmate de publieke opinie meer achter Van der Valk staat, zal de overheid zich harder opstellen. Ze hebben het contact met de werkelijkheid verloren."

 

Meijer onderschat de overheid. Tien jaar geleden eiste men 400 miljoen aan achterstallige belastingen van Van der Valk; uiteindelijk nam Den Haag genoegen met 22 miljoen. Het zal deze keer niet anders aflopen: met een transactie, coalitievorming. Volledige ontvlechting van de zwarte en de witte economie is een taak die te zwaar is voor een clubje ambtenaren. Daarvoor is een politieke omwenteling nodig van Italiaanse allure. De Valken voelen dit feilloos aan.