Zwart gat in centrum melkweg was 350 jaar geleden zeer actief - George Beekman 12 FEBRUARI 2005 NRC

In het centrum van ons melkwegstelsel, waar zich een groot zwart gat bevindt, heerste 350 jaar geleden een veel grotere activiteit dan nu. Dat concluderen astronomen van het Instituut voor Ruimte-Onderzoek in Moskou en van het Max-Planck-Instituut voor Astrofysica in Garching, bij München, een artikel dat is aangeboden aan Astronomy , Astrophysics Letters.

Mikhail Revnivtsev en zijn collega's baseren zich op waarnemingen verricht aan een interstellaire gaswolk die zich vlakbij (op een afstand van 300 tot 400 lichtjaar) het melkwegcentrum bevindt. Deze wolk reflecteert en absorbeert straling uit dit centrum en zendt die op andere golflengten uit, waardoor hij als een soort spiegel fungeert van wat er in dit centrum gebeurt. Het centrum van de melkweg heeft een doorsnee van 6000 lichtjaar, de complete melkweg een van 100.000 lichtjaar.

Al sinds lang is bekend dat zich in het melkwegcentrum een zwart gat met een massa van ongeveer 3 miljoen zonsmassa's bevindt. Dit gat is niet te zien, maar verraadt zijn aanwezigheid door zijn enorme aantrekkingskracht. Zo zuigt het uit zijn omgeving materie op, die vlak voordat het voorgoed verdwijnt röntgen- en gammastraling uitzendt. Astronomen verwonderen zich echter al jaren over het feit dat het zwart gat relatief zo weinig straling produceert. Het heeft tenslotte een flinke massa c.q. aantrekkingskracht, terwijl zich in de omgeving voldoende gas bevindt om het gat te `voeden'. Het superzware zwarte gat in het centrum van andere sterrenstelsels is vaak veel produktiever.

Eén van de verklaringen voor deze geringe activiteit is dat het zwarte gat in het melkwegcentrum ooit veel actiever was en nu een periode van tijdelijk rust doormaakt. Sommige astronomen hebben gesuggereerd dat deze vroegere activiteit zich dan zou moeten manifesteren in de interstellaire wolken die zich in dit gebied van het melkwegcentrum bevinden. De hoog-energetische straling van het zwarte gat zal namelijk door zulke koele wolken worden verstrooid en van golflengte veranderd. Bovendien heeft de straling uit het melkwegcentrum er een zekere tijd voor nodig om deze wolken te bereiken, zodat er een vertraagde reactie ofwel 'echo' zou moeten optreden.

Zo'n echo is nu waargenomen bij een wolk die zich op een afstand van 300 tot 400 lichtjaar van het melkwegcentrum bevindt. Waarnemingen met de Europese gammasatelliet Integral laten zien dat het röntgen- en gammaspectrum van de wolk overeenstemt met wat wordt verwacht voor de verstrooiing, absorptie en her-emissie van hoog-energetische straling uit het centrum. De astronomen concluderen dat het centrale zwarte gat 350 jaar geleden bijna een miljoen maal zoveel energie produceerde dan nu. Hoe lang die periode van grote activiteit heeft geduurd, is met één echo niet te bepalen. Pas als er meer echo's - op verschillende afstanden - rond het melkwegcentrum worden gevonden, zal men meer over de activiteitsfluctuaties en het 'voedingspatroon' van het zwarte gat te weten kunnen komen.







het centrum van de melkweg