Naar de rechter om zwart gat - Margriet van der Heijden

In zijn werkkamer vol boeken in het Jefferson Physics Laboratory van de Harvard universiteit in Cambridge keek theoretisch- deeltjesexpert Howard Georgi afgelopen dinsdag ongelovig. En geamuseerd. Dit heeft zeker te maken met fools day, veronderstelde hij. Oh, stond het zaterdag, voor 1 april dus, al in de krant? Nee, door de spring break, de voorjaarsvakantie aan de Amerikaanse universiteiten, was hij aan kranten lezen niet toegekomen. Dus ik heb even geen commentaar, zei de natuurkundige hoofdschuddend.

Voor de betrokkenen is het een mťťr dan ernstige zaak. Walter L. Wagner, een gepensioneerd stralingsdeskundige, en Luis Sancho, fysicus en publicist, vrezen het einde van de wereld. Wellicht al binnenkort. Wanneer bij de grote LHC-versneller van het Europees centrum voor deeltjesonderzoek, CERN, na de zomer protonen op elkaar gaan botsen, zo is hun angst, dan kan een zwart gat ontstaan dat het CERN en daarna de hele aarde zal opslokken.

Om dit mogelijke onheil af te wenden, hebben Wagner en Sancho op 21 maart bij het federaal gerechtshof op Hawaii een zaak aangespannen, zo schreef vorige week de New York Times. De twee hopen op deze manier het CERN te verbieden met de experimenten te beginnen totdat er een beter veiligheidsrapport en een milieu-effect-rapportage op tafel liggen.



De LHC-versneller bereikt energieŽn die, op minuscule schaal, de omstandigheden nabootsen van een biljoenste seconde na de oerknal en moet zo inzicht geven in de structuur van materie. Dat tijdens die deeltjesbotsingen ook zwarte gaten kunnen ontstaan, is niet zomaar uit de lucht gegrepen. Het CERN zelf heeft die mogelijkheid de afgelopen jaren geregeld onder de aandacht gebracht. Het zwarte-gatenscenario bood een kans om met de LHC-versneller, waaraan de afgelopen veertien jaar vijf miljard euro gespendeerd is, nieuwe fysica te ontdekken. Voorwaarde voor het scenario is het bestaan van extra dimensies buiten de vier gebruikelijke (drie ruimtedimensies en een tijddimensie).



In 2003 onderzochten experts van binnen en buiten CERN of deze nieuwe fysica ook in een doemscenario kon ontaarden. Zij concludeerden destijds in een officieel CERN-rapport van niet. Als er al zwarte gaten zouden ontstaan, dan zouden die door het uitzenden van zogeheten Hawkingstraling onmiddellijk weer verdampen. Op geen enkele manier zouden zij materie kunnen verzamelen om groter, zwaarder en gevaarlijker te worden.



Een alternatief doemscenario, de productie van een strangelet in de botsingen, achtte het rapport al even onwaarschijnlijk. Zon strangelet zou de aarde en alles daarop kunnen omzetten in een doodse klomp zogeheten vreemde materie.



Propaganda, vinden Wagner en Sancho die kansberekeningen. Het bestaan van Hawkingstraling, zeggen zij, is nog nooit experimenteel bevestigd. En ook het veel gebruikte argument van de kosmische straling, overtuigt hen niet. Als op CERN minuscule zwarte gaten ontstaan, zo gaat dat argument, dan zouden zulke gaten ook hoog in de atmosfeer worden geproduceerd tijdens het voortdurende bombardement door hoogenergetische deeltjes uit de kosmos. En dat heeft nooit tot enige catastrofe geleid.



Het verschil is, volgens Wagner en Sancho, dat deze zwarte gaten met een vaart door de aarde schieten. De zwarte gaten op CERN daarentegen, zouden zich in rust bevinden zodat omringende materie meer mogelijkheid heeft er in te vallen.



Theoretische fysici werpen onder meer tegen dat de kans dat Hawkingstraling bestaat groot is, en de kans dat zwarte gaten ontstaan bij CERN erg klein. De achterliggende vraag is natuurlijk hoe je risicos moet beoordelen van experimenten die reiken naar het onbekende.



James Gillies, hoofd communicatie van CERN, maakt zich niet druk, nog afgezien van het feit dat een uitspraak van een Amerikaans gerechtshof in Europa weinig kracht heeft. Over twee maanden komt een geactualiseerde versie van het rapport uit 2003 uit, zegt hij, met vermoedelijk een officieel commentaar. Maar kijk, zegt hij intussen, op aarde is LHC de grootste versneller. Elders in de kosmos vinden echter voortdurend botsingen bij veel hogere energieŽn plaats. En je kunt speculeren wat je wilt, maar als zulke doemscenarios zouden bestaan, dan hadden we ze daar allang moeten waarnemen. En we hebben ze nooit gezien.



Datum:

05-04-2008

Rubriek:

Ophef

Pagina:

41

Foto-onderschrift:

Een simulatie van de productie van een microscopisch zwart gat bij het atlas-experiment op cern.

Trefwoord:

Astronomie en ruimtevaart; Natuurkunde

Organisatie:

CERN

Persoon:

Howard Georgi; Walter L. Wagner; Luis Sancho



Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.