8 FEBRUARI 1996

Water wijst weg naar kern sterrenstelsels

astronomen hebben in het centrum van een ver sterrenstel-sel een extreem krachtige watermaser ontdekt. Dit is een gaswolk waarin waterdampmoleculen worden gesti-
muleerd tot het uitzenden van micro-golfstraling. De helderheid van de nu

Vele sterrenstelsels vertonen in hun kern een grote activiteit. Die manifesteert zich door hevige beroeringen of door bundels straling of materie die er uit worden weggeschoten. Sommige astronomen denken dat de energie voor deze activiteit wordt geleverd door een superzwaar zwart gat:

Ruim tien jaar geleden werd de theorie naar voren gebracht dat zulke centrale objecten zouden zijn omringd door een dikke schijf van moleculair gas en stof. Met behulp van
rijke verandering gekomen. Met behulp van waarnemingen in het gebied van de microgolven zijn in het centrum van sterrenstelsels watermasers ontdekt, die op een golflengte van 1,3 cm een zeer sterke straling uitzenden. Deze waterbronnen maken het nu mogelijk om deze centra met voorheen ongekend detail te bestuderen.
 

Een maser werkt net zoals een laser, alleen gaat het bij laserstraling om (zichtbaar) licht en hij een maser om microgolven.


Dank zij de techniek van de very long baseline interferomeny (vuil) hebben astronomen de watermasers steeds gedetailleerder kunnen bestuderen. Deze techniek is gebaseerd op het combineren van waarnemingen met radiotelescopen die heel ver (tot op verschillende continenten) van elkaar staan. Daardoor kan wel duizend maal zo scherp worden waargenomen als met behulp van optische telescopen.

Onder Opname in zichtbaar licht van het centrale deel van het sterrenstelsel NGC 4261. Hier bevindt zich een schijf van gas en stof die draait en het licht van sterren er achter afschermt. De schijf heeft een

De best bestudeerde megamaser is die in NGC 4258. een stelsel op een afstand van ongeveer 20 miljoen lichtjaar.

De ring draait met een snelheid van 1000 km per seconde en maakt één omwenteling in 800 jaar.
Dank zij deze schijven kan nu ook de massa van het mysterieuze object in het centrum veel beter worden bepaald.

Het belang van deze objecten ligt niet alleen in het feit dat zij het mogelijk maken om nu ook de kern van verre sterrenstelsels heel gedetailleerd te bestuderen, maar wellicht ook in het meten van grote afstanden in het heelal.