16-2-1995 NRC

Gaskogel van sterexplosie

In het zuidelijke sterrenbeeld Vela. (Zeilen) bevindt zich een unie kosmisch projectiel. Het is de splin ter van een ster die 11.000 jaar geleden explodeerde Sinds die tijd heeft deze gaskogel met supersone snelheid, door het vrijwel stilstaande gas in de ruimte_tussen de sterren geploegd,

Het projectiel bevindt zich aan de hemel op ruim 5░ van de zogeheten Velapulsar. Dat is een uiterst compact, geheel uit neutronen bestaand sterretje dat elf maal per seconde om zijn as
wentelt Het sterretje zendt aan zijn polen bundels straling uit, die toevallig over de aarde zwiepen en zo als 'flitsen worden waargenomen.

De Velapulsar is de in elkaar geklapte kern van een zware ster, die 11.000 jaar geleden aan zijn einde kwam.

In de jaren zeventig werd ontdekt dat deze pulsar wordt omringd door een min of meer bolvormige, expanderende wolk van draderige nevelslierten. Dit zijn de resten van de buitenste delen van de bovengenoemde geŰxplodeerde ster. De nevel heeft aan de hemel een diameter van 7░.

Uit rontgen vaarnemingen blijkt dat zich een eind buiten de noordoostelijke rand een compact object bevindt. Dit moet een deel zijn van de oorspronkelijk ster dat vˇˇr het overige gas is uitge sneld. De gaskogel is sinds het begin van zijn reis uitgedijd en heeft nu een diameter van- 3 lichtjaar.

De gaskogel heeft in de afgeopen 11.000 jaar een afstand afgelegd van ongeveer 150 lichtjaar: zijn gemiddelde snelheid bedroeg dus 4100 km per seconde. Onder gunstige omstandigheden kunnen zulke gaskogels blijkbaar vele duizenden jaren lang intact blijven.