1 JULI 2000

INSLAGEN VAN METEORIETEN OP DE MAAN NU OOK GEFILMD
(George Beekman)

Astronomen zijn er voor het eerst in geslaagd de inslagen van meteorieten op de maan op videofilm vast te leggen, zo meldt Nature van 22 juni. De meteorieten maakten deel uit van de Leoniden, een jaarlijks terugkerende meteorenzwerm die in de nacht van 17 op 18 november vooral boven Europa een waar vuurwerk aan de hemel heeft veroorzaakt. Pedro Valdés Sada, verbonden aan de universiteit van Monterrey in Mexico, filmde in die nacht anderhalf uur lang door een kleine telescoop een deel van het donkere deel van de maan, om te kijken of er inslagen zouden kunnen worden waargenomen.
 


Na zorgvuldige, visuele inspectie van zijn film ontdekte Sada vijf lichtflitsen, waarvan er drie door andere waarnemers op dezelfde tijdstippen en dezelfde posities waren gefilmd. Het is dus uitgesloten dat zij door een verschijnsel in de omgeving van de aarde, zoals de reflectie van een satelliet, of in de telescoop waren veroorzaakt: de waarnemers bevonden zich op afstanden van meer dan tweeduizend kilometer van elkaar. De flitsen duurden bovendien heel kort, nog geen 0,02 seconde, zoals ook bij meteorietinslagen is te verwachten.

Het filmen van meteorietinslagen op de maan is niet alleen een belangrijk wapenfeit an sich, maar levert ook weer een nieuwe mogelijkheid om de massaverdeling van meteorieten in de buurt van de aarde te bestuderen. Die verdeling wordt nu vooral afgeleid uit de gloeisporen van meteorieten in de aardatmosfeer en hun inslagkratertjes op ruimtevaartuigen die lange tijd rond de aarde hebben gedraaid. Onderzoek aan inslagen van meteorieten op de donkere zijde van de maan kunnen deze technieken aanvullen, vooral waar het gaat om objecten van betrekkelijk grote massa - waarvan de ontdekkingskans met de bovengenoemde technieken heel gering is.

Uit de helderheid van de nu gefilmde flitsen leiden Sada en zijn collega's af dat de vijf Leoniden een massa van enkele kilo's moeten hebben gehad. Dat is opmerkelijk, omdat tot nu toe werd aangenomen dat vrijwel alle Leoniden stofdeeltjes (van komeet Tempel-Tuttle) zijn die nog geen gram wegen. Verder vegen de waarnemers nu definitief de theorie van tafel volgens welke er iedere dag duizenden komeetjes van zo'n vijftien meter diameter op de aarde afstormen. Zo zouden de op satellietfoto's gesignaleerde `gaten' in de magnetosfeer van de aarde kunnen worden verklaard. Zulke komeetjes zouden echter ook frequent op de maan moeten botsen en spectaculaire lichtflitsen moeten veroorzaken en die hadden Sada en zijn collega's dan zeker gezien.