Karin de Mik 25 maart 1994 NRC

Een hemelsgestel boven de bedstee

Er waren mensen die hun vermogen verbrasten. Anderen kropen op hun knieŽn naar de kerk om vergiffenis voor hun zonden te vragen. In april 1774 brak er lichte paniek uit in Friesland. Op 8 mei van dat jaar zou er een samenstand zijn van de planeten Mercurius, Venus, Mars en Jupiter met de maan in het sterrenbeeld Ram. ĄEen liefhebber van 'de waarheid" voorspelde in een boekje dat de planeten op elkaar
zouden botsen: Ąde ontsloping en vernieling van het gantsche zon, nenstelser was nabij.



Wolkammer Eise Eisinga (1744-1828) uit Franeker, wiens 250ste geboortedag deze maand in Franeker wordt herdacht, verbaasde zich over zoveel onwe tendheid over het planetenstelsel, Eisinga was een genie. Op zijn zestiende schreef hij een wiskunde- boek

Om het volk voor te lichten besloot hij en planetarium in zijn woning te. bouwen.

Een millimeter staat gelijk aan 1 miljoen kilometer in de ruimte.

In 1787 keerde het politieke tij, toen de Pruisen
het stadhouderlijk gezag Over Friesland herstelden. De patriot
Eisinga vluchtte naar het Duitse Gronau. Daar maakte hij, schetsen voor een nog groter en mooier planetarium, een cirkel vormig gebouw met een koepelvormig dak, waar aan de binnen.- kant de, sterren zichtbaar zouden zijn. De planete, inclusief de in 1781 ontdekte 'planeet Uranus, 'zouden zich om een grote vergulde bol, de zon, voortbewegen. Eisinga zond zijn ontwerp naar de Hogeschool te Franeker. Als te- genprestatie voor de bouw van het nieuwe planetarium vroeg hij een vrije terugkeer naar Fries land. Het aanbod werd afgeslagen