zoeken naar een verre aarde

21 maart 1996 NRC

De scheidslijn tussen sterren en planeten is minder duidelijk dan tot nu toe werd gedacht. Dat is de conclusie na de spectaculaire ontdekkingen van de eerste planeetachtige objecten die tevens wat weg hebben van stenen, en van de eerste sterachtige objecten die tevens kenmerken vertonen van planeten.

De planeet bestaat uit gesteenten en draaid om een gas bestaande en energie producerende ster
Maar die vlieger gaat niet altijd op, want een gasplaneet als Jupiter lijkt qua sa-
menstelling (waterstof en helium) "meer op een ster. terwijl een heel kleine
ster die geen energie produceert 'meer op een reuzenplaneet lijkt

Planeten als de aarde ontstaan waarschijnlijk vrij dicht bij de protossterachtige planeten ontstaan op' grotere afstand van de protoster, waar het koud is en zich ook veel lichte elementen bevinden. zoals water stof, helium en ijsdeeltjes.

Recente waaarnemingen laten zien dat vele jonge sterren zijn omringd door zo'n proto- planetaire schijf.

Voorlopig moet men zich beperken tot kan didaten die minstens even zwaar tij als Jupiter, omdat lichtere planeten zich met de huidige technieken niet laten verschalken. Groot was daarom de verrassing toen twee jaar geleden bij een ster twee planeten werden on -dekt met een massa van slechts drie, maal die van de aarde. De detectie van deze lichte planeten was mogenlijk doordat de ster geen gewone ster is, maar een neutronenster: een extreem compact objct dat 160 maal per se conde om zijn as wentelt en in dit tempo ook pulsjes radiostraling uitzend.

In januari maakten Geoffrey Ma- ren Paul Butler, van de San Francis-po State University, bekend bij twee andere sterren een planetaire begeleider te hebben ontdekt.

Het probleem met deze mysterieuze 'reuzenplaneten' is dat ze niet direct kunnen worden waargenomen, hun aanwezigheid wordt afgeleid uit hun aantrekkingskracht op die sterren waar zij omheen draaien omdat we de planeten niet kunnen zien, is het ook niet mogenlijk
hun spectrum te bestuderen.

Misschien kunnen reuzenplaneten wel op twee manieren ontstaan: in interstellaire wolken (zo;, als sterren en bruine dwergen) en in protoplanetaire schijven zoals de
aarde.