Kosmische botsing creŽerde reuzenring

George Beekman

artikel | Zaterdag 10-07-2010 | Sectie: Wetenschap | Pagina: W16 | George Beekman

De Leo-ring, een reusachtige ring van waterstofgas in het sterrenbeeld Leeuw (Leo), is het resultaat van een vroegere botsing tussen twee sterrenstelsels. Dat concludeert een groep astronomen vandaag in een artikel in de Astrophysical Journal Letters. De Leo-ring werd in de jaren tachtig ontdekt en is een van de meest intrigerende objecten in de ruimte tussen de sterrenstelsels. Hij heeft een diameter van ongeveer 650.000 lichtjaar en staat op 35 miljoen lichtjaar van de aarde.

De Leo-ring intrigeerde omdat hij aanvankelijk alleen uit waterstofgas leek te bestaan. Dat leidde tot de suggestie dat dit gas misschien wel 'oergas' was, ofwel gas waarin sinds het ontstaan van het heelal nog geen veranderingen waren opgetreden en waarin nog geen sterren waren ontstaan. Het zou dan de enige oermaterie zijn die tot nu toe niet zo ver van ons melkwegstelsel was gevonden, belangrijk dus om de omstandigheden van direct na het ontstaan van het heelal te bestuderen.

Afgelopen jaar werd echter op enkele punten van de ring ultraviolette straling waargenomen die op het ontstaan van sterren leek te wijzen. Dat is nu bevestigd door Leo Michel-Dansac en collega's, die voor het eerst zichtbaar licht van de ring hebben waargenomen. Op opnamen gemaakt met de Canada-France-Hawaii-telescoop op Hawaii zijn compacte objecten te zien die op stervormingsgebieden wijzen. De ring bestaat dus niet uit oergas, maar uit het gas van sterrenstelsels. Maar waarom bevindt dit gas zich buiten die stelsels?

Een ring van gas rond een sterrenstelsel impliceert vaak dat er een ander stelsel dwars doorheen is gevlogen. De sterren staan zo ver uit elkaar dat er geen botsingen plaatsvinden, maar het gas in het centrum van het doelwit wordt dan door een schokgolf naar buiten geblazen. Computersimulaties laten zien dat de Leo-ring inderdaad tijdens zo'n botsing, in dit geval tegen een gasrijk stelsel in het centrum, ontstaan kan zijn. Dat zou 1,2 miljard jaar geleden gebeurd moeten zijn.