Kosmische magneten 15 okt 1998



Hadden we maar rontgenogen. Dan hadden we allemaal op donderdag 27 au-

gustus jongstleden een overweldigend mooi vuurwerk kun, nen zien. Een explosie met zo'n geweldige lichtkracht dat voor de bewo ners van de nachtelijke aardhelft de ,zon heel even terug zou zijn gekomen. Maar die nacht was niet alleen maar mooi. Door de knal sloegen verscheidene satellieten op tilt, en raakte de ionosfeer van de aarde - en daarmee het radioverkeer - ernstig ontregeld. En toch was de oorzaak een slordige twintigduizend lichtjaar hier vandaan.

Magnetars. Want zo heten de bizar re objecten waar het hier om gaat: sterren zo groot als Mount Everest, met de massa van de zon, een korst van massief ijzer, een inwendige bestaande uit neutronen, een rotatiepe riode van een paar seconden en een magnetisch veld dat duizend biljoen keer zo sterk is als dat van de aarde.

 

Aan het oppervlak van een magnetar komen bevingen en verschuivingen voor vergelijkbaar met de bewegingen langs de geologische breuken op aarde. 'Je zou kunnen zeggen, probeert Van Paradijs, 'dat door die bevingen de korst verkruimelt en de magnetische veldlijnen beginnen te wiebelen. Daardoor ontstaan zeer krachtige elektromagnetische golven, die tot de vorming van energie - rijke deeltjes en straling leiden.

'

als het op 200.000 kilometer had gestaan, halverwege de aarde en de maan, zouden alle magneetstrips van alle credit cards in alle portefeuilles gewist zijn, en portemonnees, sleutels en kleingeld zouden spontaan uit de broekzakken zijn gevlogen.

Van de energie van de uitbarsting op 27 augustus kwam natuurlijk maar een nietig deel op aarde aan. Toch was de r÷ntgenintensiteit van de bron half zo groot als van de rontgen- camera bij de tandarts.

Duncan en Thompson ontdekten dat neutronen- sterren met een extreem sterk magnetisch veld geen bundels radiostraing produceren maar rontgenstraling uitzenden, in alle richtingen. En bij bevingen aan het oppervlak kunnen uitbarstingen van de nˇg energierijkere gammastraling ontstaan.

In Amsterdam zijn we vooral ge´nteresseerd in de vraag of magnetars ook in dubbelstersystemen voor komen, net zoals gewone neutronen sterren.

Magnetars vormen daarmee - na kometen, supernova's, dikke stofwol-en en gammaflitsers - de zoveelste potentiŰle kosmische mega-killer. hoe verder astronomen kijken, des te meer wordt duidelijk dat de aarde zich eigenlijk voortspoed door een groot mijnenveld.