moleculen en atomen trekken elkaar aan met de zogenaamde Van der Waalskracht. verminder je die afstand tussen 2 atomen met de helft, dan wordt die kracht 2tot de zevende macht = 128 x zo sterk.

Planck: straling wordt uitgezonden in vaste quanta. De grootte van de energie is omgekeerd evenredig met de golflengte, ofwel evenredig met de frequentie van het uitgezonden licht E = H x V (E energie) = (H constante Planck) (V freguentie). einstein formuleerde dit in 1905 radicaler: straling kan alleen maar bestaan in vleevouden van quanta. ( golf elemantaire deeltjes: foton).

Electron niet een soort planneet is golfverschijnsel en lijkt op verschillende plaatsen tegelijk te kunnen zijn. Men kan niet tegerlijktijd zijn plaats en zijn snelheid bepalen: de Kopenhaagse interpretatie. We spreken van de toestand van een electron. De detector ( zoals een oog) stelt de aanwezigheid vast. Als we een quantumtoestand kennen, kunnen we de kans uitrekenen dat de detector het zal registreren.

Uitkomstberekening is altijd een kans( omdat we ze niet kunnen waarnemen, slechts de sporen die ze achterlaten). Het onstaaan van leven en het functioeneren van onze hersenen volgt de zelfde kansberekening. Waarschijnlijk zal dit uitgangspunt verdwijnen bij vasstelling volledige theorie van krachten. De krachten waarmee subatomaire deeltjes op elkaar inwerken en die kernen bij elkaar houden zijn zo groot dat de snelhedenen waarmee ze omelkaar bewegen in de buurt van de lichtsnelheid komt.

Bij zulke snelheden gaat de speciale revelativiteitstheorie van Einstein een rol spelen. E = MC2 massa en enrgie hangen van de snelheid af! M = E X C2. Alle materie veranderd bij snelheid ( ook de immatariele ideeen?) Teneinde het relativiteitsbeginsel van toepassing te doen zijn op de zwaartekracht moest relativiteit worden uitgebreid. De zwaartekrecht doet het zelfde als snelheid: het kromt tijd en ruimte! ( de algemene theorie)

Sterke kracht 1 (1000x electromagnetische kracht)
- werkt op hadronen
- werkt slechts op afstand lichte kern
- is zeer sterk
- drager zijn gluonen (tot 72 pionen)


Electromagnetisme 10 -3 (kracht waarmee 2 electrische ladingen elkaar aan-of afstoten)
- kracht werkt op alle electrische lading
- heeft zeer grote rijkwijdte tussen sterren
- vrij zweak
- de drager is de foton (geen massa)


Zwakke kracht 10 -6 (1000 x zwakker dan electro magnetische kracht)
- zorgt voor instabiliteit kern, kan deeltjes omzetten (positron, neutrino)
- werkt op alle deeltjes
- zeer zwak
- de drager W+ W- en Z-

Zwaartekracht 10 -43 (1.000.000 x zwakker dan electomagnetische kracht)
- grijpt alle deeltjes met massa
- zeer grote rijkwijdt
- uiterst zwak
- drager het graviton

Ook de sterke kracht is geguantificeerd. De drager is het pion dit heeft i.t.t. het foton wel massa. De rustmassa is 140 MeV. Het is zwaarder dan het electron en kent drie soorten -,+ en 0. Als protonen en neutronen met voldoende energie botsen ontstaan pionen. Als ze heftig gaan bewegen morsen ze pionen. Net zoals bij warmte. Ieder pion valt binnen een fractie van 1/10 miljoenste seconde uiteen in een muon en neutrino ontstaan in botsingen met kosmische stralen in atmosfeer.

Daarnaast nog ander neutraal deeltje: het Kaon (K-lang + K-kort in de burt van 500 MeV) zwaarder dan pion. Kleine deeltjes hebben spin: massa x straal x draaisnelheid. De deeltjes die heeltallig zijn (zie 1.2 )noemen we bosonen halftallig zijn de fermionen. Fermionen kunnen door lading nooit met meer dan 1 opdezelfde plaats zitten: uitsluitingsprincipe van Pauli. (b.v. electronen stoten elkaar af). Nog een wet: bij elk deeltje is een antideeltje met tegengestelde lading. Ze hebben wel dezelfde spin en massa.

Deeltjes kunnen onderverdeeld worden in families. Naast het foton zijn er leptonen en hadronen (zijn weer onderverdeeld en mesonen en baryonen). Indeling gebaseerd op verschillende krachten. Deeltjes kunnen op afstand krachten op elkaar uit oefenen, maar dat gaat door boodschapper deeltjes. Leptonen zijn niet gevoelig voor de sterke kracht. De neutrino's hebben geen lading daarom moeilijk waar te nmen. De hadronen reageren wel op de sterke kracht. Hebben veel hinder van elkaar. Grotere massa. Indeling oorspronkelijk vanwege massaverschil, maar spin zegt meer over een deeltje. gemiddelde levensduur van een deeltje 10 -8 seconde.

Golven kunnen dan nog 10 +14 trillen?? Niet alleen de sterkte van een kracht, maar zeker ook de hoeveelheid vrijkomende energie is bepalend voor de vervalsnelheid van een deeltje. De kracht voor het verval is de electro-magnetische kracht. Als de zwakke kracht er niet was geweest waren veel deeltjes stabiel geweest. Het uiteenvallen van de deeltjes komt door de zwakke kracht. Resonanties, deeltjes in aangeslagen toestand. Het zijn replicaas van de bestaande hadronen, maar meestal sneller om hun as draaiend of trillend.

Een resonantie zendt pionen uit. neutrino's hebben geen rustmassa, altijd de lichtsnelheid. Draaien ook om hun as. Neutrino alstijd zuidpool in richting van beweging. A-neutrini noordpool. Symmetrie in heelal anti-positief. echter geen a-neutron proton of in ster van gemaakt?? voorkeur voor materie in het heelal. Toen de indeling van de diverse deeltjes-soorten duidelijk was geworden bleek er een patroon herkanbaar. Een systeem als dat van de chemische elementen. Men noemt het SU(3).

Groepjes van 8 stuks vormen een fundamentele multiplet. Daaruit kwam suggestie dat mesonen en baryonen uit nog elemantairdere deeltjes bestaan. Alle baryonen bestaan uit 3 quarks en mesonen uit een quark en een anti-quark. Gewone deeltjes bestaan alleen uit up of down quark en vreemde deeltjes bevatten een of meerdere. Zijn nog niet experimenteel vastgesteld, betekent dat ze elkaar zeer stevig vasthouden. We kunnen op 2 manieren naar quantum theorie op subatomaire niveau kijken: enerzijds beschrijven we alle processen als uitwisselingen van deeltjes, die overal gecreerd en geannileerd kunnen worden, maar ook als verschillende soorten door elkaar golvende en kabbelende velden, of snaren die kunnen trillen. Ieder type deeltje correspondeert met een soort veld. Er is het bestaan van een 4de quark geopperd die beter bij de theorie zou passen. het moeilijkste probleem in de deeltjesfysica is het verenigen van de fysica van de quantumdeeltjes met de theorie van Einsteins zwaartekracht.