Interview  

De PvdA is vervreemd van haar eigen wortels

 

Door onze redacteurMichèle de Waard

 

Kamerlid en vrijdenker Kalma bepleit terugkeer van zijn partij naar traditionele sociaal-democratische themas

 

Kamerlid Paul Kalma geldt als het linkse geweten in de PvdA. De partij moet terug naar oude, brede themas, vindt hij: marktwerking, inkomensverdeling, rechtszekerheid.

 

De Partij van de Arbeid is vervreemd geraakt van de wéreld van de arbeid, vindt Paul Kalma, vrije geest in de PvdA en Tweede Kamerlid. Ze is vervreemd van haar eigen wortels. Dat breekt ons op.

 

Arbeid vormt voor Kalma een belangrijke schakel tussen individuele vrijheid en het bij elkaar houden van de samenleving. Daarom is hij sociaal-democraat. En daarom roept hij vandaag in de jaarlijkse Wibautlezing zijn partijgenoten op het thema arbeid weer centraal te stellen. De voormalig directeur van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, geldt als het linkse geweten van de partij.

 

Heeft de PvdA te veel ideologische veren afgeschud?

 

Ja, we zijn te veel een bestuurspartij geworden. Een partij die heel veel ging verwachten van beleid. Het grotere verhaal over de wereld van het nieuwe kapitalisme, dat bezig is het georganiseerde, sociale kapitalisme zoals we dat in Europa kennen te verdringen, ontbreekt. Mensen zijn op zoek naar meer, naar een visie op de mens en hoe de samenleving moet worden ingericht. Uitgerekend op het moment dat de economische onzekerheid toenam en sociale bescherming haar waarde weer eens kon bewijzen, werd dit onder de vlag van minder overheid, marktwerking en eigen verantwoordelijkheid verminderd.

 

Is de partij losgeslagen van de ankers, zoals uw partijgenoot Arie van der Zwan stelt in zijn nieuwe boek Van Drees tot Bos?

 

Ja, we hebben ons te weinig gemanifesteerd op het natuurlijke terrein van de sociaal-democratie. Van der Zwan heeft in zijn kritiek op het leiderschap misschien te veel op de man gespeeld. Dat geeft rumoer in de partij. Maar zijn analyse is wel van een verfrissende grondigheid. We hebben iets wat in onze traditie zit een beetje uit handen laten vallen. Of het nu gaat om de topinkomens, om arbeidsonzekerheid bij de post of om de omslag naar een kortetermijnkapitalisme. Wij zijn ook wat verder van onze traditie af komen te staan dan onze zusterpartijen in Europa. Over medezeggenschap staat slechts één zin in het partijprogramma. Reken arbeid, werk, juist met de opkomst van arbeidsonzekerheid, tot de corebusiness van de PvdA. Daarom zeg ik: neem Van der Zwan serieus.

 

Anders lopen nog meer kiezers over naar de Socialistische Partij?

 

De winst van de SP heeft ons op de feiten gedrukt. Dat helpt, ja. Ze hebben zich krachtig gemanifesteerd op themas die tot de kern van de sociaal-democratie horen, zoals marktwerking en topinkomens. Alleen ziet de SP het vaak zwart-wit. Niet alle marktwerking is verkeerd; soms vervult het harde, snelle kapitaal een zuiverende of innoverende functie.

 

Natuurlijk hebben we baat bij de flexibele arbeidsmarkt. Maar de Partij van de Arbeid moet wel oog hebben voor de schaduwzijden van de globalisering. In het uitzendwerk rukken de malafide bureautjes op. In de lagelonensector werken talloze mensen zonder rechtszekerheid. Er rijzen problemen bij de inkomensverdeling, die uitwassen vertoont aan de boven- en onderkant. Die elementen worden genegeerd, terwijl hierover internationaal een hevig debat wordt gevoerd.

 

U pleit voor een vernieuwing van het Rijnlandse model.

 

De PvdA heeft meer te bieden dan verzet tegen een economische orde naar Angelsaksisch patroon. Het Rijnlandse model met zn nadruk op samenwerking, op sociale bescherming en economische waardecreatie op lange termijn heeft veel meer toekomst dan het establishment van liberale beleidsmakers suggereert. Landen met een egalitaire inkomensverdeling en een relatief hoog beschermingsniveau blijken heel goede economische prestaties te kunnen leveren, zien we in Scandinavië. Investeren in sociale cohesie helpt de weerstand te verminderen tegen economische verandering.

 

Hoe moet dat worden aangepakt?

 

De PvdA moet de tunnelvisie van het liberale denken doorbreken. Doe de marktwerking niet in de ban, maar corrigeer de nadelen. De overheid moet geen superregelaar willen zijn, maar als mobilisator van maatschappelijke organisaties kan ze wel scherper toezien op de inkomensontwikkeling en op de verdeling van verantwoordelijkheden in de semipublieke sector.

 

Met het belasten van extreme gouden handdrukken is in ieder geval een wissel genomen. Je kunt je afvragen of het genoeg is, maar het is niet eerder gebeurd. Kijk kritisch naar de sociale zekerheid. Minder nazorg en meer voorzorg, is het idee. Reken je bij voorzorg meer scholing, dan zeg ik: graag. Maar minder nazorg, terwijl de arbeidsonzekerheid voor brede groepen toch al toeneemt - dan dreigen botsingen.

 

En is de ordening van de sociale markteconomie in het nieuwe Europese verdrag wel gegarandeerd? Ik denk het niet. Marktwerking is aanzienlijk beter vastgelegd dan de sociale kant. Neem de woningbouwcorporaties, die opereren op het grensgebied van publiek en privaat. Dan ben je in ogen van de EU al gauw bezig met concurrentievervalsing. Wil je ruimte houden voor dit soort mengvormen, dan moet je ook op Europees niveau aan het marktdenken tegenwicht bieden. Niet minder, maar een ander Europa.

 

Sociaal-democratie in het nieuwe kapitalisme is werk in opbouw. De conservatieve socioloog Van Doorn heeft onze roeping prachtig omschreven met zijn citaat over de koopman van Bertolt Brecht. Ich weiss nicht, was ein Mensch ist. Ich kenne nur seinen Preis. Het is een historische verdienste dat de sociaal-democratie daartegen heeft geprotesteerd. Het blijft haar toekomstige roeping, zei hij. Zo is het.

 

Datum: 

05-04-2008

Sectie: 

Binnenland

Pagina: 

02

Foto-onderschrift:  

Tweede Kamerlid Paul Kalma, (PvdA)

Trefwoord:  

Politieke partijen

Organisatie:  

PvdA

Persoon:  

Paul Kalma

 

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.