Lobby gekrenkte PvdA-senatoren; 'Rottenberg zei: niemand zal op jullie letten, want jullie zijn toch maar baantjesjagers'

 

Door onze redacteur DERK-JAN EPPINK

 

DEN HAAG, 25 FEBR. In de PvdA-achterban wordt een intensieve lobby gevoerd om, aan de vooravond van het partijcongres in Maastricht volgende week, de ontwerp-kandidatenlijst voor de Eerste Kamer te veranderen. Senatoren die van de lijst zijn geschrapt, hekelen het optreden van partijvoorzitter Rottenberg bij het opstellen van de ontwerplijst als "autoritair".

 

De onvrede met de lijst hangt samen met de radicale wijzigingen die Rottenberg doorvoerde. Van de huidige zestien PvdA-senatoren keren er vier terug op de ontwerplijst: drie bij de eerste vier, en ťťn (M. Pit) onverkiesbaar. De PvdA-lijsttrekker van de Eerste Kamer, de huidige senaatsvoorzitter H. Tjeenk Willink, noemde de ingreep "erg rigoreus". In Utrechtse PvdA-afdelingen werd het ongenoegen omgezet in actie. Ex-partijbestuurder S. Poppe heeft met enkele vrienden een campagne opgezet om W. van de Zandschulp, die naam maakte als woordvoerder in het WAO-debat, weer op de lijst te krijgen.

 

Het PvdA-gewest Utrecht nam het voortouw in de lobby voor Van de Zandschulp. "Wij vonden de lijst erg onevenwichtig", zegt P. Meijer, vice-voorzitter van het gewest Utrecht. Volgens ingewijden maakt PvdA-senator W. van de Zandschulp alsnog goede kansen op een plaats wanneer tijdens het PvdA-congres, volgende week in Maastricht, toch op de lijst te worden gezet. In Gelderland werd onvrede over de "kaalslag van Rottenberg" omgezet in een lobby voor M. Pit. In een voorcongres eerder deze week in Arnhem besloten een aantal afdelingen pogingen te ondernemen hem hoger op de lijst te krijgen. Volgende week stelt het PvdA-congres de lijst definitief vast.

 

De boze senatoren wijten de manier waarop zij aan de kant zijn gezet aan de zware rol van de partijvoorzitter in de kandidatencommissie. Enkele zwaargewichten in de partij trokken zich wegens drukke werkzaamheden terug uit de commissie, zoals de Amsterdamse burgemeester S. Patijn en commissaris van de koningin in Flevoland H. Lammers. De commissie kreeg zo sterk het stempel van Rottenberg. Hij maakte schoon schip en dwong senatoren, zeggen zij, om zich 'vrijwillig' terug te trekken. Pit: "Hij belde twee dagen voor de bekendmaking van de lijst op en zei steeds: je moet je terugtrekken, anders zetten we je heel laag". Pit, de voormalig voorzitter van het PvdA-gewest Gelderland, was naar eigen zeggen in de ogen van Rottenberg een 'partijbaron' die moest plaatsmaken voor de "nieuwe structuren" met mensen uit de netwerken van de partijvoorzitter.

 

De meeste zittende senatoren weken voor die pressie. M. A. van der Meer, senator sinds 1983: "Rottenberg riep de meest vreemde dingen. Hij zei: niemand zal op jullie letten, want jullie zijn toch maar baantjesjagers. Van der Meer geeft toe dat Rottenberg "verstarde verhoudingen" in de PvdA heeft weten te doorbreken, maar ze vindt dat hij te ver gaat. "Rottenberg schiet door naar een vorm van dictatuur". Rottenberg zelf noemt de aantijgingen van de senatoren desgevraagd onterecht. Hij doet ze af als "voorspelbare reacties in een ingrijpend veranderingsproces".

 

In de PvdA-achterban groeit echter de ongerustheid over de wijzigingen die Rottenberg doorvoert. H. Smeets, voorzitter van het gewest Noord-Brabant, is ontevreden want onder de geschrapte senatoren is de uit Noord-Brabant afkomstige G.J. Schinck, de huidige PvdA-fractieleider in de senaat. "Schinck genoot ons vertrouwen. Deze lijst heeft geen binding met onze regio meer", zegt Smeets. De enige Brabander staat op een onverkiesbare tweeŽntwintigste plaats. Een Gelderlander komt op de lijst niet voor. De uitgerangeerden moesten wijken voor vernieuwing maar zij wijzen erop dat onder de nieuwkomers ook "oudgedienden" zijn, zoals M. WŲltgens (ex-fractieleider in de Tweede Kamer), P. Stoffelen (ruim twintig jaar Tweede-Kamerlid), E. ter Veld (voormalig staatssecretaris), E. Jurgens (ex-Kamerlid) en A. Grewel (Amsterdams raadslid).

 

De bitterheid onder de senatoren wordt nog vergroot door het feit dat Rottenberg de ex-CDA'er J.N. Scholten op een - kansrijke - vijftiende plaats heeft gezet. Scholten moet "de christelijk geÔnspireerde kiezers" lokken. Achter de schermen verluidt het echter dat zijn kandidatuur deel uitmaakt van een 'deal' die het toenmalig Kamerlid in 1986 met de PvdA-top sloot. De 'dissident' Scholten had toen de CDA-fractie verlaten en wilde verder in de PvdA. Den Uyl kandideerde hem, maar de meeste PvdA-gewesten accepteerden de ex-CDA'er niet op een verkiesbare plaats. Volgens Pit wilde Scholten "naar de Eerste Kamer omdat hij de status van parlementariŽr nodig had voor zijn andere banen". Scholten is onder meer voorzitter van AWEPAA, de associatie van Westeuropese parlementariŽrs voor Actie tegen Apartheid. Senator A. van Veldhuizen is bang dat Scholten een "politiek platform" krijgt om 'systematisch dwars te liggen'. "Bij elk debat over het asielbeleid kwamen er vrachten protestbrieven die waren ondertekend door Scholten". Scholten was gistermiddag onbereikbaar voor commentaar.

 

Veel kan het congres niet meer aan de ontwerplijst veranderen omdat Rottenberg de interne partijstructuren heeft gesaneerd. De partijraad, het college dat in handen was van de gewestelijke partijbestuurders, is afgeschaft. De macht van gewesten - die vroeger als "regisseur" optraden - werd sterk beperkt. Niet de gewesten, maar de partijtop stelt nu de kandidatenlijst op. Het PvdA-bestuur komt zelden bijeen, en keurt goed wat de partijtop heeft besloten.

 

Menig PvdA-bestuurder voelt zich tegenwoordig weleens een "stempelmachine", zegt een partijbestuurder die niet met naam genoemd wil worden. Het PvdA-congres bestaat nog uit vertegenwoordigers van afdelingen die echter makkelijk uit elkaar zijn te spelen omdat de gewesten hun 'regisserende vermogen' kwijt zijn. De macht van de PvdA-top wordt niet beperkt door tegenmacht. Pit: "Het congres is los zand, stemmingen kunnen volgende week alle kanten op". Volgens Van der Meer heeft Rottenberg de oude structuren vervangen door oncontroleerbare circuits. Rottenberg wijst die kritiek de hand. "Kandidatencommissie en partijbestuur hebben de lijst unaniem opgesteld, en het congres mag altijd nog veranderen. Mensen die al jarenlang actief zijn, moeten weten dat de partij verouderd is. En jonge mensen hebben weer andere manieren van politiek bedrijven".