'Hoge verwachtingen heb ik niet, maar leuk wordt het wel'; Het paarse gevoel van H. van Gunsteren

 

Door onze redacteur KEES VERSTEEGH

 

Een kabinet van PvdA, VVD en D66 zou een trendbreuk in de politieke verhoudingen betekenen, maar leeft het 'paarse' gevoel ook in de samenleving? Als zevende in een serie gesprekken vandaag de Leidse politicoloog prof. H.R. van Gunsteren.

 

LEIDEN, 11 AUG. "Zoveel verwachtingen heb ik niet van 'paars'. Het meest waarschijnlijke is dat zo'n kabinet ongeveer hetzelfde gaat doen als een coalitie met het CDA. Maar leuk wordt het wel."

 

Prof. H.R. van Gunsteren, hoogleraar politieke theorieŽn aan de Leidse Universiteit en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is niet ondersteboven van de moeizame onderhandelingen tussen PvdA, D66 en VVD. Grote veranderingen zijn volgens hem niet op til. Veeleer is het omgekeerde het geval: de 'paarse' coalitie vloeit voort uit ontwikkelingen die al langer gaande waren. Het socialisme heeft oog gekregen voor de noodzaak van economische produktie. Op zijn beurt heeft het liberalisme meer interesse opgevat voor het armoede-vraagstuk of 'achterstandenprobleem', getuige Bolkesteins aandacht voor onder meer het minderhedenbeleid.

 

"Paars is in zoverre de aangewezen coalitie dat de kiezers verandering willen, maar geen extremisme. Ze willen trouw blijven aan de doelstellingen van de verzorgingstaat. Ik ben het in dat verband eens met Koen Koch (Amsterdams politicoloog, red.) dat we in een luxe situatie verkeren: vergeleken met veel andere landen hebben we aan de VVD een keurige rechtse partij die geen Thatcher-achtig programma heeft, geen buitenlanders het land wil uitsturen, en de verzorgingsstaat niet wil afbreken. In Amerika zou ze waarschijnlijk moeiteloos in de Democratic Party passen".

 

Na de revolutie van links en rechts die allebei hun tekortkomingen hebben aangetoond is er ruimte voor andere prioriteiten in de politiek, oordeelt Van Gunsteren. "Men bestreed elkaar altijd in termen van market failure en government failure: rechts zei dat de overheid niet deugde, links beweerde hetzelfde over de markt. Na de mislukking van Thatcher is rechts er achter gekomen dat het niet zo simpel ligt. Daardoor is er oog gekomen voor een derde soort failure waarvoor het CDA - getuige zijn concept van de 'zorgzame samenleving' - het eerst oog had: het falen van de civil society, het feit dat een land pas echt goed functioneert met een levendige burgelijke samenleving, een bloeiend verenigingsleven en wat al niet meer. Wat dit betreft is er een interessante studie gedaan naar de prestaties van de regio's in ItaliŽ nadat men daar regionale regeringen had ingevoerd. Wat bleek? De streken die zo'n rijk geschakeerd maatschappelijk leven hadden, presteerden het beste."

 

'Paars' zou op dit punt dan ook het CDA-programma moeten uitvoeren, vindt Van Gunsteren. Een links-liberaal kabinet zou oog moeten hebben voor het samenbindend karakter van instituties. Immers: "Instituties maken de maatschappij". Socialisten wisten dat al langer, maar liberalen hebben op dit punt een achterstand. "Vooral de VVD zat te lang op de toer dat alle heil van het individu moest komen, 'gewoon jezelf zijn'." Getuige Bolkesteins opmerkingen over het belang van christelijke waarden als samenbindend element in een samenleving herstelt de VVD zich langzaam van die fout, al begaat de liberale leider daarmee tegelijkertijd een andere zonde, vindt Van Gunsteren. "Hij brengt de godsdienst terug in het publieke domein. Dat is gevaarlijk, net zo gevaarlijk als nationalisme. Bovendien is de vraag welke waarden mensen binden, moeilijk te beantwoorden. Ze heeft bijna iets platonisch."

 

Dat de liberalen van D66 in hun laatste verkiezingsprogramma voor het eerst een paragraaf over het functioneren van het middenveld opnamen, juicht Van Gunsteren toe. En dat 'paars' werk wil maken van een verbetering van de uitvoering van de sociale zekerheid, acht de politicoloog eveneens een goed begin. "Als iemand steeds een verkeerde uitkering krijgt van het GAK en de verantwoordelijke GAK-ambtenaar kan zijn cliŽnt niet duidelijk maken hoe dat komt, verliest deze cliŽnt zijn geloof in die instelling."

 

Ook andere instituties die geassocieerd worden met de overheid, universiteiten bijvoorbeeld, zullen het goede voorbeeld moeten geven, wil de samenleving geloof krijgen in 'paars'. Van Gunsteren vertelt: "Bij een van mijn openingscolleges aan het begin van het seizoen waren eens vijf mensen afwezig. Ik heb ze alle vijf een briefje gestuurd. Daarin constateerde ik dat het college begonnen was, dat ze daar niet aanwezig waren geweest, dat ik niet hoopte dat er iets ernstigs met ze aan de hand was, maar als dat niet het geval was, dat ik hoopte dat ze volgende keer toch konden komen. Het volgende college kwamen ze, en nog wel zonder dat ik een sanctie had uitgesproken!"