Zo maf als een deur zijn ze, van top tot teen los van god'

 

Tom Kreling Derk Stokmans

 

Pleidooi voor tbs voor onhandelbare Marokkaanse jongens

 

Groepen, voornamelijk Marokkaanse jongeren zorgen voor onrust inAmsterdamse stadsdelen. Henk Goettsch, voorzitter van de deelraad vanSlotervaart, wil dat de harde kern wordt opgesloten. Ze zijn volkomentherapieresistent.' Zijn collega van stadsdeel Oud-Zuid wilrisicogevallen onder 0- tot 4-jarigen opsporen via de consultatiebureaus.

 

Henk Goettsch heeft goud in handen. Hij is stadsdeelvoorzitter van hetAmsterdamse Slotervaart: groen, gratis parkeren, een perfecte ligging voorbedrijven, want aan de snelweg. In hoog tempo stampen aannemers nieuwewoningen uit de grond. Dank zij de stadsvernieuwing kun je hier in demooiste huizen wonen. Gemiddelde werkloosheid, geen hoge criminaliteit.Niets aan de hand.

 

Of wel? Want het succes van al het harde werk, alle maatschappelijkeinvesteringen, de afgrijselijke hoeveelheid vergaderingen - alles hangtsamen met ongeveer honderdvijftig jongens die niet goed bij hun hoofdzijn. Honderdvijftig gedragsgestoorde jongens tussen de twaalf en vijftienjaar, veelal van Marokkaanse afkomst, die in groepen door de buurt zwerven.Sommigen komen van buiten Slotervaart. Ze treiteren, stelen en vernielen.Ze vernietigen hun eigen buurt. Blijven zij hun gang gaan, dan wordt hetniks met Slotervaart. We moeten ze uit de roulatie nemen, zegt HenkGoettsch.

 

De tuinstad bestaat nu nog uit lange rijen verregende flats met veelschotelantennes en veel groen. Van de rest van Amsterdam gescheiden doorhet spoor en de snelweg. Er wonen bijna 45.000 mensen, iets minder dan 45procent is allochtoon. Op het nieuwe stadsdeelkantoor praat Goettsch (PvdA)over de Slotervaart.

 

Hij is geďrriteerd. Vreselijk geďrriteerd. Vorige week overleed een17-jarige Marokkaanse jongen op een scooter na een botsing tegen een paal.Boze Marokkaanse jongens, die ten onrechte dachten dat de politie descooter had achtervolgd, gooiden een paar ruiten in van een politiebureauen staken een auto in brand. Gemeente, politie, buurtvaders en anderejongeren konden rellen voorkomen. Maar niet volgens de pers. Die kwam voorde zoveelste keer schande roepen, want in Nederland is het glas altijdhalfleeg. Weer was Slotervaart een oorlogszone, het centrum van eenculture clash, net als tijdens de massale gevechten van Marokkaansejongeren met de politie, op 23 april 1998. De problemen met de jongens zijnal erg genoeg, de pers schrijft Goettsch' Slotervaart nog verder de grondin.

 

U bent boos op de pers, maar die was er niet voor niets.

 

Ok, we hadden een onrustige nacht, maar je moet het ook weer nietoverdrijven. Er zijn wat ramen ingegooid en twee arrestaties verricht. Dankomt de pers en roept schande. Want het glas is altijd halfleeg inNederland. Dat ergert de mensen hier in de buurt. En mij ook.

 

We weten de situatie te sussen, en dan is er nog ergens één die tocheen ruitje ingooit. Wat zegt Het Parool? Een rel. Maar één kapot ruitjeis geen rel. En bij goed nieuws zie je niemand. Dat verkoopt niet.

 

In tweederde van het stadsdeel gaat het goed. Kijk naar de statistieken.We hebben een werkloosheid van negen procent, over heel Amsterdam is dattien procent. In dat deel waar het niet goed gaat hebben we miljoenengeďnvesteerd. We hebben hier zo'n zestienhonderd mensen in taaltrajectenzitten. En dat werkt, want daarna willen de moeders een computercursus, zewillen weten wat hun zoon op internet doet. We zijn al acht jaar bezig metstadsvernieuwing, die moet over een jaar of zes, zeven gaan renderen.Allerlei projecten doen we. En dan vraagt zo'n verslaggever van AT5 deburgemeester: Wanneer pakt u dat probleem eens aan'! En de mensen hierdenken: Ik woon zeker in een achterbuurt.' Het is schandelijk, er is hierverdomme voor miljoenen geďnvesteerd.

 

Maar is er nu wat aan de hand of niet?

 

Het is onrustig. Dat is een feit. We hebben de meeste last van dejongerengroepen tot vijftien jaar. Besef goed: bij die jongens bestaat hetwerkloosheidsprobleem nog helemaal niet. Die jongeren voelen zich nietgeaccepteerd, dat weten we al jarenlang. Ze zitten in eenidentiteitscrisis. In de buurt worden ze als kakkerlakken gezien.Natuurlijk gaan ze zich afzetten. En bij jongeren zijn de verschijnselenaltijd harder. Maar een auto in brand steken, dat is niet normaal meer. Welmoeten we onderscheid maken tussen verschillende groepen. Dé Marokkaansegemeenschap bestaat niet.

 

Waar komen die jongens vandaan?

 

Het punt is dat in de jaren tachtig een enorme gezinshereniging op gangis gekomen. Al die Marokkaanse mannen haalden hun gezinnen hier naar toe.Maar ze werden in die tijd ook werkloos. Het was crisis in Nederland. Dewerkgelegenheid nam af. Het werk dat overbleef, dat waren niet dedroombanen. Maar ze hadden geen keus omdat ze geen diploma's hadden. Zewerkten via het uitzendbureau dat hen er meteen uitdonderde toen de klusgeklaard was.

 

Dan heb je nog de problemen in de gezinnen. Grote gezinnen vaak, diewonen op zestig vierkante meter met zeven, acht personen. Degezondheidssituatie is vaak ook nog slecht, met veel suikerziekte enovergewicht. De moeders spreken de taal niet. En veel van dieprobleemgezinnen zitten hier geconcentreerd bij elkaar. Eigenlijk is heteen wonder dat alles nog redelijk functioneert. Maar de laatste jaren isde sfeer grimmiger, van beide kanten.

 

Wat doen jullie aan die problemen?

 

Wat is de normale strategie van ouders? Die proberen hun kinderen bezigte houden. Dus we bouwen overal speelplaatsen en veldjes. Dat werkt voorde meesten. Net als een vaste vriendin - als ze die hebben, is het ookover. Maar weet je, die jongens, die krijgen niet zo gemakkelijk eenvriendin. Hoe vaak zie je een Marokkaans stelletje hand in hand lopen?Elkaar in het park eens lekker zoenen, dat kan bij hen niet. Ja, dat zouje kunnen managen, je zou die meisjes kunnen subsidiëren. Alles kan.

 

Soms is er een actiemaand, dan gaat de politie massaal de straat op. Hetgevaar is dat de goede jongens vinden dat er op ze gejaagd wordt. Staan erzes jongens bij twee bekende dieven, gewoon baasjes die ze al jaren kennen.De politie ziet dat en vraagt zich af of die andere zes ook dieven zijn.Voor hen is het onderscheid ook moeilijk. Maar voor die goede jongens isdat natuurlijk hartstikke irritant. Stel je voor dat jij net de AlbertHeijn uitloopt en een agent vraagt je hoe het met je gaat. Dan denk je tochook: sodemieter op?

 

En als het zoals vorige week escaleert?

 

Bij een rellerige sfeer is het de kunst om de politie niet op te latentreden. We schakelen ons netwerk in. Dat zijn sportbuurtwerkers,buurtvaders, jongerenwerkers, maar ook jongeren die zelf uit die groepenkomen. Die zijn in staat om ze te bereiken. Die schakelen het geloof in: Als je zo doet, ga je niet naar de hemel'. Dat kan ik niet zeggen, ik beneen ongelovige. Je moet ook niet naar dat clubhuis gaan en een oekazeuitvaardigen. En nu is het afgelopen!' - dat werkt niet. Dat netwerk isonze dijk tegen rellen, en die dijk heeft het gehouden.

 

U hebt de onrust dus in de hand?

 

Nee. Er is één groep, waar we geen greep op hebben. Daarmee is allesmislukt. Dat zijn de gedragsgestoorde jongens. Van de 80.000 mensen inNieuw-West zijn er honderd tot honderdvijftig zo maf als een deur. Ze zijnecht niet goed bij hun hoofd, en dat dan in groepsverband. Ze zijn van toptot teen totaal los van god, van de islam. En ze zijn bovendien volkomentherapieresistent. Deze lui vernietigen deze buurt, hun eigen buurt.Normale criminelen kloten niet in hun eigen wijk. Deze jongens komen oponbegrijpelijke manier tot hun daden.

 

Wat moet er volgens u met deze groep gebeuren?

 

Uit de roulatie nemen. Dat is, denk ik, de enige oplossing. We moetenze ter beschikking stellen van de regering. Tbs, ja. We moeten zeggen:bewijs zelf maar dat je geschikt bent weer op straat rond te lopen. Voordie tijd mag je niets meer, sta je onder curatele. Niet als straf. Maaromdat we er niet in slagen die bedreiging op een andere manier weg tenemen. De staat móét gewoon bescherming bieden aan zijn burgers. Enmisschien betekent dat het afnemen van het grondrecht op vrijheid. Ik zouhopen dat politici daar een intelligente, weldoordachte discussie overvoeren.

 

U bent zelf toch ook politicus?

 

Luister, ik zit als stadsdeelvoorzitter in de kelder van de politiek.Het is mijn taak om de straten te vegen en ervoor te zorgen dat deschoolgebouwen niet lekken.

 

U kunt dus niets doen?

 

Wij zijn de eerste linie. Daar loopt deze groep overheen. De tweedelinie is de politie, daar lopen ze ook overheen. De derde linie is degemeente. Daar lopen ze ook overheen. We jagen er volcontinu achteraan.Maar de strafmaat is laag, dat schrikt niet af. We romen die groep steedsaf, maar ze komen weer terug - erg veel mensen komen terug. Het rendementvan strafinrichtingen is laag. Zeventig procent komt terug, je kunt zeggendat de gevangenissen het slecht doen. Of dat die jongens hoe dan ook nietdeugen. Het is maar hoe je het bekijkt.

 

Waarom betrekken jullie die ouders er niet bij, vragen ze me dan. Heelgoed, ben ik helemaal voor. Maar bij deze groep werkt dat niet meer. Deouders hebben het al lang van zo'n baasje verloren, die is als 9-jarige alniet meer te houden. Sommige ouders vragen wel of we iets aan hun zoonkunnen doen. Die vragen om ernstige maatregelen. Maar dat zijn er nietveel. Wie gaat vragen of zijn zoon naar de gevangenis mag? Veel oudersschamen zich diep.

 

Je hebt een restgroep, waarbij niks werkt. Er wordt afgrijselijk veelvergaderd over mensen in dit land, dat wil je niet weten. Maar dit is zo'nzware categorie mensen, dat het instrumentarium van de rechtsstaat nietvoldoet. Wat we met hen doen is pappen en nathouden. Maar het helpt nieten het kost veel geld.

 

Delen andere bestuurders uw mening?

 

Niet iedereen. En wat ik zeg, durven veel mensen niet hardop te zeggen.Ik heb er met Cohen over gesproken en ook hij ziet dat er op dit momentgeen oplossing voor deze groep is. En ik durf er een glas melk op te zettendat ze er in de andere grote steden en op het ministerie van Justitie ookzo over praten.

 

Langdurig opsluiten van gedragsgestoorde jongens. Hoe groot is de kansdat zoiets werkelijkheid wordt?

 

Ik geloof dat het wel goed komt. De bakens zijn de afgelopen vijf jaaral verzet. Als ik vijftien jaar geleden had gezegd wat ik nu zeg, was ikuitgemaakt voor nazi en was er een hakenkruis op mijn deur geschilderd. HetCDA wil iets aan haatzaaien doen, dat is een begin. Maar goed, uiteindelijkgaat het natuurlijk om andere burgerrechten. Dat ze met een motorvoertuigop de weg mogen rijden. Dat soort dingen, dat ze hun vrijheid kwijtraken.

 

Die maatregelen zijn bedoeld voor bewezen terroristen.

 

Maar de discussie gaat over burgerrechten. Ik zeg: het recht op rustigleven streep je af tegen het recht van een groep die eigenlijk hopeloos is.Wat doen we dan? Ik heb een vrij praktische geest. Na de rellen in 1998 metMarokkaanse jeugd sprak ik met Kamerleden van de PvdA. Zij waren bezorgdom de burgerrechten van die groepen, ik om de rechten van al die anderen.Dat probleem zit ook bij het CDA, D66 en ook bij de VVD, vrees ik. Die zijnnogal zuiver in de leer als het er op aankomt. Maar dit maakt mijnstadsdeel kapot.

 

Slotervaart heeft een prachtige toekomst, zegt u. Ook als die jongerenblijven?

 

Nee, het is essentieel dat we dit probleem oplossen. Het is eenvoorwaarde voor de ontwikkeling van dit stadsdeel. Er móéten instrumentenkomen om die straatterreur aan te pakken.

 

Vroeger was het zo dat als je nergens anders terecht kon, er altijd nogSlotervaart was. Zo zag, zo ziet men dat. De mensen die zich beteren, diemet succes jaren tegen de stroom opgeroeid hebben, wil ik vasthouden. Nuvertrekken ze allemaal nog, het is een doorgangshuis.

 

Het moet anders, we hebben verdomme zo veel geďnvesteerd!Station-Lelylaan is aangepakt. Daar hebben we hekken neergezet, er hangencamera's. Het is nu net zo rustig als Abcoude. Daar in de buurt gaat nu eenbedrijf een viersterren hotel neerzetten. Viersterren, mijnheer. Dat isniet niks.

 

Naast de groep onverbeterlijken zijn er al die mensen die wel willen,maar het moeilijk hebben. Ze voelen die maatschappelijke spanning. Dieleidt tot sterke emoties. We moeten hen perspectief gaan bieden, dat ispreventief werken. Anders gaat het met hen ook mis. We moeten zeggen: Fijndat je er bent. We willen graag gebruik maken van je kwaliteiten.'

 

Ondanks al deze problemen zijn er die roepen dat we weer nieuwe mensenmoeten binnenhalen om straks te kunnen werken in de zorg, als we allemaaloud zijn. Wat is dat voor gelul? We hebben hier genoeg mensen, genoegpotentieel, mensen met kwaliteit. Een aantal jaren geleden hadden we eenbijeenkomst met werkgevers over banen en stageplekken voor deze jongeren.Alleen Stork en Fokker hadden interesse. De rest zat daar maar wat tehangen, voor de subsidie of de gezelligheid. Die werkgevers willen niks.Laat ze opdonderen, man. Het is ook hun verantwoordelijkheid.

 

U bent acht jaar stadsdeelraadvoorzitter geweest. Over twee maandenstopt u. Waarom?

 

Ik vind het mooi geweest. Als je te lang in deze branche werkt, kan jeer niet meer uit, de politiek staat in een slecht daglicht. Ik ga weerwerken, als organisatieadviseur.

 

U vertrekt niet omdat u moedeloos bent?

 

Nee hoor, de problemen zijn op te lossen. Ik heb wel last van de manierwaarop we in Nederland politiek bedrijven. We hebben verkiezingen, maarniemand mag de baas zijn. Ik heb erg vaak mijn zin gekregen en krijg daaromsteeds meer weerstand. Heel veel mensen waren tegen de stadsvernieuwing,die heb ik erdoor gedrukt.

 

Bent u op?

 

Het is een zware baan. Mijn gezin en ik zijn er behoorlijk vangesleten. De maatschappij is er de afgelopen jaren niet op vooruit gegaan.

 

We moeten zeggen: bewijs zelf maar dat je geschikt bent weer op straatrond te lopen' We gaan peuters monitoren' Oud Zuid-voorzitter Jaensch: Nieuwe aanwas wordt het genoemd. Broertjes en zusjes van Marokkaansehangjongeren die - vaak nog in de brugklas - óók al overlast veroorzaken.Zoals in de Diamantbuurt in Amsterdam. Stadsdeelvoorzitter Emile Jaensch van stadsdeel Oud Zuid denkt er eenoplossing voor te hebben: baby's uit gezinnen met hangjongeren op hetconsultatiebureau extra in de gaten houden. Kunnen de ouders wel opvoeden?Zo niet, dan moeten ze verplicht worden dat te leren. En in het uiterstegeval worden ze uit de ouderlijke macht ontzet. De Diamantbuurt, in het oosten van stadsdeel Oud Zuid, kreeg anderhalfjaar geleden landelijke bekendheid nadat Marokkaanse hangjongeren een gezinuit de buurt wegpestten. Daarna leek het lange tijd rustig. Totdat, begindeze maand, ze opnieuw van zich lieten horen. Autoruiten inslaan was denieuwste trend. En buurtbewoners uitschelden: een homostel is de laatstetijd stelselmatig getreiterd. Ze wonen op de looproute van de jongeren.Telkens wordt er op het raam getikt. Het stel overweegt te verhuizen. Bijeen joodse man werd een ruit ingegooid en vuurwerk naar binnen gesmeten. Burgemeester Job Cohen en Emile Jaensch spraken begin deze week op eenpersconferentie over groeiende intolerantie. Cohen had het over virulentantisemitisme. Jaensch zei radeloos te zijn, omdat hij niet weet wattegen de intolerantie gedaan moet worden. We weten precies wie de jongeren zijn die overlast veroorzaken, zegtJaensch. Er zijn zes groepen actief in Oud Zuid. De afgelopen anderhalfjaar is alle informatie over die jongeren verzameld. Al die jongerenzitten nu in een kaartenbak, met schoolgegevens, hun overtredingen, welkebuurtregisseur [wijkagent, red.] ze kent. We zitten er bovenop, zegt Jaensch. Dat er onlangs toch weerproblemen waren, daar kunnen we niet zo veel aan doen. Dat is die aanwas.Maar, stelt de stadsdeelvoorzitter, als we al die dingen de afgelopenanderhalf jaar niet gedaan hadden, was het erger geweest. Zo zijn ercamera's opgehangen, samenscholingsverboden uitgevaardigd, praatgroepenopgericht en gesprekken met ouders gevoerd. Ook is er een analyse van alleoverlastgroepen gemaakt. Voortaan wil Jaensch er zo vroeg mogelijk bij zijn. Bij deconsultatiebureaus gaan ze kijken of tussen de 0- tot 4-jarigen indicatieszijn dat ze zich ontwikkelen tot probleemjongeren. Jaensch: Helemaal nieuwis dat niet, maar we gaan nu kijken naar kinderen van ouders van wie ouderekinderen al voor problemen zorgen. Er wordt gewoon gekeken of die ouderseen kind kunnen opvoeden en of een kind later eventueel overlast gaatgeven. Is de kans groot dat een kind een risico zal vormen voor de samenleving,dan wordt er ingegrepen. De interventie kan volgens Jaensch variëren vangesprekken met de ouders over de opvoeding tot ontzetting uit de ouderlijkemacht. Veel jongeren die overlast veroorzaken, zijn nog wel behandelbaar, meentJaensch. Ze moeten, zo jong mogelijk, hard worden aangepakt. Maar over degroep die steeds intoleranter lijkt te worden, maakt hij zich grote zorgen.De blijken van intolerantie komen steeds op hetzelfde neer. Ze scheldenen zeggen tegen buurtgenoten dat ze er niet horen. Mensen worden als joodsbestempeld, ook als ze dat niet zijn. Een westerling is een christenhond,een blonde vrouw een hoer. Het zijn geen incidenten: aantal en ernst ervannemen almaar toe. Dit soort jongens kunnen er voor zorgen dat mensen uiteen buurt wegtrekken. Jaensch spreekt over een groep, maar of het om een groep gaat, weet hijeigenlijk niet. Ze zijn nu al heel jong, dat weet hij wel. Twaalf, dertien,veertien jaar. Maar veel meer dan hun leeftijd is niet bekend. Ze willende brug niet slaan naar onze cultuur. Naar de achterliggende oorzaken ishet wat mij betreft gissen. Aan die onwetendheid moet een einde komen, watdrijft jongeren die Hirsi Ali moet dood' op de muur spuiten? Ik wil wetenwaar dat vandaan komt. Heeft dat per se met de islam te maken? Is het deinvloed van buitenlandse televisiezenders? Ja, bijvoorbeeld, Al-Jazeera.Ik sluit niet uit dat het daar vandaan komt. Komend jaar wordt de problematische groep jongeren gemonitord'. Er komteen wetenschappelijk onderzoek. Met verschillende respondenten enverschillende metingen. De jongeren zelf zullen ook gevraagd worden. Overeen jaar verwacht Jaensch uitkomsten.

 

Foto-onderschrift:  

De Diamantbuurt in Amsterdam-ZuidDe stedelijke vernieuwing is in volle gang in hetAmsterdamse stadsdeel SlotervaartHenk Goettsch, voorzitter van het Amsterdamse stadsdeelSlotervaart De stedelijke vernieuwing is in volle gang in hetAmsterdamse stadsdeel Slotervaart Henk Goettsch, voorzitter van het Amsterdamse stadsdeelSlotervaart