'Nu moeten de politiekers wel naar ons luisteren'

 

Door onze correspondent BIRGIT DONKER

 

ANTWERPEN, 10 OKT. Dik hangt de rook onder het lage, met bierpullen behangen plafond. 'Orde op zaken', maant een verkleurde poster naast de bar. Een ander affiche herinnert aan de IJzerbedevaart 1990. Aan een tafeltje bij het verduisterde raam zit een ouder echtpaar. "Met zo'n overwinning moeten de politiekers wel naar ons luisteren", zegt de man. "Zeker en vast", knikt de vrouw. Ze trekt haar gehaakte vest recht. "Ik ben geen racist, maar te veel is gewoon te veel", zegt ze en staat op om nog een rondje bier te halen.

 

Het was druk gistermiddag in het Antwerpse café De Leeuw van Vlaanderen, de stamkroeg van de aanhangers van het extreem-rechtse Vlaams Blok. Heftig gebarend bespraken de bezoekers de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezing in de Vlaamse hoofdstad, die via de televisie werden gevolgd. Op bierviltjes werden percentages berekend en mogelijke coalities uitgetekend. Even vielen de gesprekken stil, toen een afgevaardigde van de partij de namen van de gekozenen bekendmaakte. Luid applaus volgde na iedere naam.

 

Het Vlaams Blok werd gisteren de grootste partij in Antwerpen. De partij van lijsttrekker Philip Dewinter behaalde er 28 procent van de stemmen, goed voor achttien van de 55 zetels in de raad. Ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van 1988 betekent dat een winst van acht zetels. Bij de sindsdien gehouden landelijke, provinciale en Europese verkiezingen groeide de partij steeds. Maar op provinciaal niveau lijkt het Vlaams Blok inmiddels op zijn retour in Antwerpen. Bij de eveneens gisteren gehouden provinciale verkiezingen verloor het Vlaams Blok twee zetels.

 

Maar dat kon de feestvreugde in De Leeuw van Vlaanderen niet drukken. Vooral het feit dat de beweging Antwerpen '94 - een 'angst-coalitie' van de christelijke CVP en de Vlaamse partij de Volksunie - de opmars van het Vlaams Blok niet heeft kunnen keren, was aanleiding voor leedvermaak. "Ze hebben maar negen zetels", herhaalde een man keer op keer, zwaaiend met zijn bierviltje. "In '88 hadden ze nog zestien zetels samen." Joelend werd de bezorgde reactie van andere politieke partijen op de televisie begroet. "Jaja, nu maken ze zich zorgen. Ze hadden eerder naar ons moeten luisteren", roept een jongen in zwart leer.

 

"Blij verrast", is de nummer elf van het Vlaams Blok in Antwerpen, Jan Penris. "Met 25 procent van de stemmen waren we al gelukkig geweest." Een traumatische ervaring in zijn jeugd, vertelt Penris, heeft hem tot het Vlaams Blok gebracht. Hij woonde nog maar net in Antwerpen toen hij, negen jaar oud, werd overvallen door vier Marokkanen die hem van zijn portemonnee beroofden. Hoe hij wist dat het Marokkanen waren? "Ik heb het ze natuurlijk niet gevraagd, maar zoiets weet je gewoon."

 

Ten onrechte, zegt Penris, wordt zijn partij afgeschilderd als racistisch. "Wij hebben geen problemen met buitenlanders." Maar te veel is te veel. Om de boodschap van zijn partij over te brengen, maakt hij altijd een vergelijking met peper en zout. "Die kruiden de maaltijd, maar met te veel is het niet meer eetbaar. En zo is het ook met buitenlanders." Daarom heeft het Vlaams Blok een zeven-stappenplan om de buitenlanders "geleidelijk eruit te werken." De verkiezingszege kwam in De Leeuw van Vlaanderen overigens niet echt onverwacht. De aankondiging voor het overwinningsbal van aanstaande vrijdag hing er al enige tijd aan de muur.

 

Een paar straten verderop, in het zestiende-eeuwse stadhuis van Antwerpen, was de stemming heel wat minder uitgelaten. Om twee uur 's middags kwamen politici en journalisten er bijeen om de verkiezingsuitslagen bij te wonen. Drie uur moesten ze wachten, omdat de elektronische stemming minder snel ging dan verwacht. Computers blokkeerden omdat er twee kaarten tegelijk in werden gestopt. Bovendien was er per persoon te weinig tijd uitgetrokken om te stemmen, waardoor lange rijen voor de stemlokalen ontstonden. De laatste stembureaus sloten bijna drie uur te laat.

 

Toen om vijf uur de definitieve uitslag bekend werd gemaakt, was de reactie in de statige Leyszaal gelaten. "Het is een beetje zoals verwacht, alleen nog iets erger", aldus schepen (wethouder) Gerard Bergers van de partij Provu, die geen enkele zetel behaalde. Hij wijt het succes van het Vlaams Blok aan de 'isolatiepolitiek' van de andere partijen. "De Antwerpenaar is een dwarsligger", meent Bergers. "Die gaat juist stemmen op een partij die in het verdomhoekje zit. Maar dat betekent niet dat Vlaams-Blokstemmers fascist zijn."

 

Ook lijsttrekker Hugo Schiltz, die met zijn Antwerpen '94 een alternatief voor het Vlaams Blok had willen zijn, "kan niet aannemen dat eenderde van de Antwerpenaren racisten zijn." De stemmen voor het Vlaams Blok zijn volgens Schiltz "proteststemmen". Maar de socialistische burgemeester Bob Cools, die zijn partij van zeventien naar dertien zetels zag slinken, verweet de Vlaams Blok-kiezers lichtzinnigheid. "Alsof wij die migranten hierheen gebracht hebben. Wij kunnen het migrantenprobleem niet in een handomdraai oplossen, omdat deportatie nu eenmaal niet tot de demokratische middelen behoort", aldus Cools.

 

Behalve door het Vlaams Blok werden de Antwerpse verkiezingen gedomineerd door versplintering. Een record aantal van achttien partijen deed mee, variërend van de 'schertspartij' Boris, vernoemd naar een hond, tot Waardig Ouder Worden. Maar van de nieuwe partijen kwam alleen de laatste in de raad, met één zetel. De enige partij die, naast het Vlaams Blok, in Antwerpen flink won was de Groene partij Agalev (Anders gaan leven). De partij kwam op zeven raadszetels. Omdat de traditionele partijen weigeren samen te werken met het Vlaams Blok, wordt in Antwerpen nu gezocht naar een coalitie tussen CVP, Volksunie, Agalev en de Socialistische Partij - een zoektocht die zeer moeizaam belooft te zijn. Vanmorgen leek het einde nog niet in zicht.

 

Alleen de Vlaams Blok-kandidaten konden lachen gisteren in het Antwerpse stadhuis. Op de voet gevolgd door juichende partijgenoten en een schare camera's stapte om kwart over vijf een glunderende Philip Dewinter de hal binnen. "Ik denk dat het nu duidelijk moet zijn voor alle Vlaamse partijen dat zij de wil aan de dag moeten leggen om de wil van een op de drie Antwerpenaren te respecteren", aldus Dewinter. "Als wij niet in de coalitie komen dan wordt er met de kiezer geen rekening gehouden."

 

Anders dan voor zijn aanhangers in De Leeuw van Vlaanderen was er voor Dewinter geen uitbundig feest, gisteravond. De leden van het partijbestuur hadden afgesproken "nuchter te blijven", in de hoop dat ze toch nog voor de coalitie-onderhandelingen zouden worden uitgenodigd. Ze wachtten tevergeefs.