Erewraak moet bestraft volgens Nederlands recht'

de Volkskrant, Binnenland, 10 december 1999 (pagina 7)
Van onze verslaggever

Niks rechtvaardigt een moord, zegt een prominente Turk in Nederland. De schutter in Veghel, was volgens zijn omgeving een leuke jongen. 'Hij is wel de laatste van wie ik dit had verwacht.'

Turkse organisaties in Nederland erkennen dat erekwesties in Turkse en Koerdische kring tot geweldsuitbarstingen leiden. Ze vinden dat de rechter in zulke cultuurgebonden zaken gewoon op basis van de in Nederland geldende normen recht moet spreken. Erewraak op basis van Turkse normen en waarden vraagt niet om verzachtende omstandigheden, vinden H. Karacer van Milli Görüs, H. Can-Engin van het Inspraakorgaan Turken (IOT) en Z. Arslan van Forum, instituut voor multiculturele ontwikkeling.

Zij zeggen dit in reactie op uitspraken van de Turkse criminoloog dr. Y. Yeüilgöz in de Volkskrant van donderdag. Hij stelde dat een grote meerderheid van de in Nederland wonende Turken en Koerden geweld geoorloofd vindt als de eer is aangetast. In Turkije worden misdrijven met als doel eerbescherming slechts bestraft met eenachtste van de eigenlijke straf.

Yeöilgöz zei dit in reactie op de schietpartij op een school in Veghel. Een 17-jarige jongen heeft daar dinsdag - mogelijk in opdracht van zijn vader - de eer van zijn familie gewroken. De schutter had het gemunt op een jongen die een relatie had met zijn zuster, tegen de zin van de familie.

Yeöilgöz meent dat de meerderheid van de Turken het wreken van eerverlies beschouwt als zinvol geweld. Karacer, Arslan en Can-Engin vinden dat Yeöilgöz overdrijft.

'Het komt voor in Turkse en Koerdische kring, maar niet in zo'n omvang als hij stelt', zegt Can-Engin van het IOT.

Ze vindt het onacceptabel dat een landgenoot beweert dat Turken geweld tolereren. Arslan van Forum betreurt het dat Yeöilgöz niet de nuance aanbrengt dat de sociale omgeving en de afkomst van invloed zijn op de wijze waarop een Turk omgaat met eerkwesties.

Volgens Karacer van Milli Görüs neemt erewraak af, maar weet iedereen in de Turkse gemeenschap dat het nog een probleem is. 'Onze imams voeren vele gesprekken over dergelijke familiekwesties, maar kunnen niet altijd helpen. Soms loopt het uit de hand.'

Karacer stelt dat niks een moord rechtvaardigt en vindt dat 'wij Turken moeten corrigeren wat fout is in onze cultuur. De Nederlandse rechter moet zich niet aanpassen, want dan ga je normen verlagen en fout gedrag rechtvaardigen.' Het zou volgens Arslan de verwarring alleen maar groter maken en de druk vergroten op kwetsbare jongens die tot dergelijke misdaden worden aangezet.

In de huidige rechtspraktijk is volgens mr. Th. Bot, persofficier in Haarlem, geen strafverlichting mogelijk voor een dader die vanwege afwijkende culturele normen en waarden tot een geweldsmisdrijf overgaat. 'Bij de uiteindelijke vaststelling van de eis kunnen we weinig met de culturele achtergrond van een dader. Sterker nog, als blijkt dat iemand heel bewust met voorbedachten rade heeft gekozen om die misdaad te begaan, dan eisen we een zwaardere straf.'

Van de zomer zijn twee Turkse vrouwen vermoord vanwege vermeend onzedelijk gedrag. Het was toen even actueel, maar die discussie is snel verstomd. Arslan meent dat wraak met geweld nu hoog op de agenda van de Turkse organisaties moet worden gezet. 'Al is de ware toedracht van het gebeurde in Veghel nog niet geheel ontrafeld, de maatschappij en de scholen zijn te zeer geschokt om dit voorbij te laten gaan.'

Hij betreurt het dat de Veghelse Turkse gemeenschap er niet in is geslaagd om de opgelopen spanningen door bemiddeling te verminderen. Het verleden heeft volgens hem uitgewezen dat dit heel efficiënt kan werken in eer- en aanzienskwesties. De Turkse gemeenschappen overal in Nederland moeten volgens hem hun eigen rol onderzoeken en inzien wat de gevolgen zijn van niet ingrijpen voor de betrokken gezinnen, de Nederlandse samenleving en voor de uitstraling van de Turkse samenleving. 'Scholen en de Turkse organisaties moeten meer doen om de weerbaarheid van jonge jongens tegen sociale druk van de omgeving te vergroten.'

Karacer denkt dat gebeurtenissen als in Veghel de gemeenschap wakker zullen schudden. 'Nederlanders zijn verbaasd dat dit in Nederland gebeurt. Turken schrikken van de reactie van Nederlanders.'