Wetenschap tussen censuur en vrijheid
JAA van Doorn 7/12/89



Het was Sigmund Freud die als eerste het vonnis volktrok. Met begrippen als onderdrukking, verdringing en rationalisatie ging hij het psychisch leven van zijn tijgenoten te lijf. De zieke cultuur zag hij gepersonificeerd in het lijden van zijn patienten die ziek zijn geworden als gevolg van onechte omgang met de werkelijkheid

hIJ DOORZAG GEEFT jUNG TOE, OP GENIALE WIJZe de gevolgen van de exxtreme zelfcensur die de Victoriaanse maatschappij haar leden oplegde.


Wat de psychoanalyse in de individuele psyche blootlegde, ontdekten de negetiende eeuwse sociale wetenschappen in het gedrag van collectiviteitn. De ingrijpende maatschappelijke veranderingen, zoals democratisering en indistrialisering, hadden geleid to een taaie strijd tussen behoudzucht en progressiviteit.

Ook in die strijd speelde, terverdediging van gevestigde belangen een nauwelijks bewust gemaakt, vervalst denken over de werkelijkheid en rol.

Wat Freud op individueel niveau had aangetoond, signaleerde Marx - in zijn voetspoor de sociologie - op collectief niveau: de zelfrechtvaardigende functie van werkelijkheidsinterpretaties die op zelfbehoud zijn terug te voeren.