Zwarte

Bas

Vergis je niet, de humor van Sacha Baron Cohen, alias Ali G, alias Borat, is boze humor, heel erg boze humor. Verdienen veel andere komieken een dikbelegde boterham met het steels koketteren met wat je eigenlijk niet mag zeggen, een beetje komisch duwen tegen de politiek correcte aannames die onze samenleving zo hoog in het vaandel heeft staan, in Borat krast Cohen met een quasi argeloos gezicht het laagje beschaving weg dat wijzelf zo graag als een onwrikbaar fundament beschouwen. De vorm die hij daarvoor heeft gevonden, is briljant. Kazachstan, waar de besnorde journalist Borat vandaan komt, is een non-beschaving, een ongegeneerde, achterlijke hoerenbende, een blijmoedig visioen van politiek incorrecte humor over verkrachting, incest en hoererij, joden- en homohaat.

So far so good. Maar de stille woede van Cohen openbaart zich in de confrontatie van Kazachstan met de Verenigde Staten. Die twee, laat hij zien, verschillen nauwelijks van elkaar. Even krassen, even zieken en zuigen, en de ware gevoelens van mensen komen naar boven. Het is hilarisch, die kloof tussen met de mond beleden beschaving en de beestachtige werkelijkheid, maar allesbehalve een prettig gezicht.

Cohen is een meester van het onbewaakte moment - in dat moment laat een mens alle noties van beschaving onbekommerd achter zich en toont hij zijn ware gezicht, een grimas van stupide vijandigheid en haat. Je kunt Cohens humor typisch joodse humor noemen, maar dan niet van de berustende, meewarige soort - het is de humor van de man die na de holocaust niet langer in beschaving kan geloven, die jeuk krijgt van ieder zelfgenoegzaam vertoon van morele superioriteit. Borat is dan ook geen aanklacht tegen verstikkende politieke correctheid, de film laat alleen maar zien dat politieke correctheid een wassen neus is, dat de ware aard van de mens zich niet laat temmen door wat afgedwongen verlichte noties over gelijkheid en verdraagzaamheid.

In de beste sc�nes van de film brengt de verslaggever Borat een wrange paradox aan het licht: mensen raken heftig ontzet of zelfs ziedend wanneer je je niet aan etiquette houdt, wanneer je sociale afspraken negeert - bijvoorbeeld wanneer je iemand bij de eerste ontmoeting meteen op de bek zoent, of wanneer de sociaal achtergebleven Borat tijdens een chic diner in Amerikaterugkomt van het toilet met zijn ontlasting in een plastic zakje. Maar wat werkelijk ontstellend is, onbeschaamd racisme, antisemitisme, homohaat, laten ze zonder met hun ogen te knipperen passeren.

Natuurlijk is Cohen beschuldigd van manipulatie, de oprechtheid van zijn methoden is, vooral in de Verenigde Staten, in twijfel getrokken. Dat is een reflex die je tegenwoordig overal kunt waarnemen. Het nietsontziende, illusieloze wereldbeeld van Paul Verhoevens Zwartboek werd in Nederland ogenblikkelijk na de premi�re van de film bestreden met opsommingen van historische ongeloofwaardigheden; Ian Buruma kreeg na het verschijnen van zijn wrange boek over de Hollandse verlichtingsdenkers meteen een keffende meute achter zich aan die de kern van zijn betoog ongedaan dacht te maken met een waslijst aan onzorgvuldigheden. Buiten Nederland werd zowel film als boek zeer goed ontvangen, maar daar hoeven ze de Hollandse werkelijkheid ook niet onder ogen te zien.

Wanneer de boodschap onverteerbaar is, probeer je de boodschapper in diskrediet te brengen. Aan de vooravond van de Kamerverkiezingen verscheen een column in Trouw waarin gewag werd gemaakt van een episode die zo in Borat gemonteerd had kunnen worden: een dronken automobilist raakte onlangs betrokken bij een verkeersconflict met een man uit Senegal. Dat incident mondde uit in een scheldpartij van de Hollander waarbij hij de Senegalees uitmaakte voor , die ogenblikkelijk moest oprotten naar zijn apenland - dat werk. Die Hollander, onthulde de columnist van Trouw, was Ad Verdonk, de broer van Rita. Hij vergat erbij te vermelden dat die broer nauw betrokken was bij het campagneteam van zus Rita. Dat had hij beterwel kunnen doen, want de website van Trouw stroomde ogenblikkelijk vol met agressieve reacties en opzeggingen - niet vanwege het onthulde racisme van de broer van Rita Verdonk, maartegen de boodschapper van het slechte nieuws. Zoiets deed je niet vlak voor de verkiezingen!

De scheidende hoofdredacteur van de krant liet de website blokkeren en schreef een verbazingwekkend commentaar: de discussie was nu gesloten, maar wees gerust, binnen de krant zou men heus gaan onderzoeken of die column niet te ver was gegaan.

Zoveel deemoedigheid - de verstokte antisemiet Mel Gibson, nog zon kampioen van het onbewaakte moment, kan er alleen maar van dromen.

Eenzelfde reflex zag je vlak daarna op de website van het Algemeen Dagblad. Sportcolumnist Hugo Borst had gehoord hoe de Deense Ajacied Kenneth Perez tijdens de competitiewedstrijd tussen Ajax en FC Twente de assistent-scheidsrechter Nicky Siebert had uitgemaakt voor kankerneger. Hij stelde vast dat dat niet door de beugel kon, belde de voetballer en ontfutselde hem een soort van bekentenis. Onmiddellijk kwam een stroom van woedende reacties op gang tegen de smerige matennaaier Borst, zoiets schreef je niet op vlak voor een belangrijke wedstrijd!

De speler zelf, die volgens de nieuwe FIFA-richtlijnen een loodzware straf boven het hoofd hangt, trok het boetekleed aan. De stommiteit van mijnopmerking staat in schril contrast met hoe ik werkelijk in het leven sta en met de normen en waarden waarmee ik mijn kinderen opvoed.

Dat schrille contrast, daar gaat het om. Iedereen roept wel eens wat, vlak na het incident met Perez maakte de Ajacied Wesley Sneijder tijdens een wedstrijd de scheidsrechter uit voor blinde tyfushond - wat al bijna weer komisch is. Maar de scheldpartij vanPerez, en die van Ad Verdonk, legt iets bloot dat met geen FIFA-richtlijn tebestrijden is. In het heetst van de strijd, op het moment dat hij zich persoonlijk tekortgedaan voelt door de grensrechter, ziet Perez, al zijn oprecht aangeleerde politiek correcte gedachten ten spijt, gewoon weer een kankerneger aan de rand van het veld staan - zoals de broer van Rita Verdonk in het verkeer volgens het verslag in Trouw ineens weer met een te maken kreeg. Taboe in Nederland is tegenwoordig niet meer het racisme, maar het benoemen ervan. In Kazachstan, luidt de grimmige boodschap van Borat, komen ze er tenminste gewoon rond voor uit.