stefan Normal stefan 2 4 2008-03-02T21:58:00Z 2008-03-02T22:02:00Z 2 1267 7225 zuiderwaal 60 14 8872 9.2720 21

Zonder notaris geen

 

Door onze redacteurenTom KrelingJan Meeus

 

Vastgoedfraude Nieuwe regels moeten helder maken wie echte eigenaar is van een pand - nu is dat soms onbekend

 

 

De fraude zat geraffineerd in elkaar. Alsof je op klaarlichte dag een bank overvalt, waarbij de bankdirecteur de sleutel al heeft klaargelegd en klanten toekijken zonder dat ze in de gaten hebben dat de kluis wordt leeggehaald.

 

Tijdens de eerste openbare zitting deze week in de vastgoedfraudezaak karakteriseerde het Openbaar Ministerie de activiteiten van van voormalig Bouwfondsdirecteur Jan van V. en twee directeuren van het Philips Pensioenfonds Will F. en Robert L. als geraffineerd en crimineel. De Philips-directeuren verkochten vastgoed tegen te lage prijzen aan Jan van V., die het voor veel meer geld doorverkocht. De winst, tientallen miljoenen volgens het OM, werd onderling verdeeld. En de sporen waar mogelijk gewist.

 

Het lijkt zo simpel, maar het gebeurde wel onder het toeziend oog van advocaten, bankiers, taxateurs én notarissen. Zij zetten de transacties netjes op papier, met de verkoopprijzen tot achter de komma vermeld. En toch wisten de handelaren miljoenen buit te maken. Hoe kan dat? Hadden de betrokken notarissen niet moeten ingrijpen? Konden zij niet zien dat het Philips-vastgoed tegen te lage prijzen werd verkocht? Of zaten ze in het complot?

 

Het is niet de eerste keer dat er vragen zijn over de rol van het notariaat bij fraudezaken. De vele affaires rond dubieuze vastgoedtransacties hebben de goede naam van het notariaat besmet, zegt hoogleraar notarieel recht Martin-Jan van Mourik.

 

Zo investeerde de omstreden vastgoedhandelaar Willem Endstra vele tientallen miljoenen euros in Amsterdams vastgoed voor criminelen. En in Den Haag en Rotterdam fraudeerden malafide pandjesbazen op grote schaal met taxaties en hypotheken. Bij al die affaires waren notarissen nodig om de transacties te passeren, zegt Van Mourik.

 

In het justitie-onderzoek naar Jan van V. gaat het onder andere om een transactie waarbij een pakket vastgoed van bijna vierhonderd miljoen euro op een dag vier keer van eigenaar verandert (zie inzet). Dit is een idiote transactie, stelt Van Mourik. Een drietal andere notarissen stelt dat de transactie veel vragen oproept.

 

Van Mourik: Je vraagt je af wat die notarissen gedaan hebben die bij deze transactie betrokken waren. Maar een notaris heeft een geheimhoudingsplicht. Vragen stellen aan de betrokkenen heeft dus geen zin. Maar voor zover bekend behoort in het onderzoek naar Jan van V. geen notaris tot de groep van ruim 20 verdachten.

 

In algemeen geldt volgens Van Mourik dat een notaris bij opmerkelijke waardestijgingen om een verklaring moet vragen. Dat geldt ook voor de vele ongebruikelijke constructies die vaak om fiscale redenen worden gehanteerd. Maar als daarvoor een afdoende verklaring is, moet een notaris daar genoegen mee nemen, stelt Van Mourik.

 

Maar de hoogleraar heeft wel zijn bedenkingen bij sommige kantoren. Je ziet notariskantoren waar 70 of 80 procent van de omzet afkomstig is uit onroerendgoedtransacties. Dan is het gevaar groot dat zon notaris afhankelijk wordt van de handelaren die deze transacties aandragen. Het leidt tot een horigheid die niet past bij de onafhankelijke positie die een notaris behoort te hebben.

 

Erna Kortlang, voorzitter van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie(KNB), vindt dat het notariaat niet stilzit als het gaat om fraude. We zijn al jaren bezig met het onderwerp , zegt Kortlang. Maar je moet ook onder ogen zien dat het werk van een notaris steeds gecompliceerder wordt.

 

Zo is er sinds de zomer van 2007 een richtlijn voor het controleren van zogenaamde ABC-transacties, waarbij vastgoed in korte tijd meerdere keren wordt doorverkocht en een onverklaarbare waardestijging tot stand komt. Ook voor de geldstromen die bij vastgoedtransacties via de rekening van de notaris lopen, zijn sinds 1 januari van dit jaar strengere regels opgesteld. Kortlang: Natuurlijk gaan er dingen niet goed, maar de meeste notarissen hebben nooit te maken met zon grote die nu de publiciteit haalt.

 

Toch gaat de overheid zwaardere eisen stellen aan het notariaat. Met name als het gaat om vastgoedconstructies waarbij vastgoed terechtkomt in ondoorzichtige buitenlandse bedrijfsconstructies. Een Nederlandse notaris die vastgoed verkoopt aan dit soort vennootschappen moet op gaan letten. In de nieuwe witwaswetgeving die waarschijnlijk nog voor de zomer van kracht zal worden, mogen notarissen geen vastgoedtransacties meer laten passeren als ze de feitelijke eigenaar niet kennen.

 

De notaris is straks verplicht om na te gaan namens wie de vertegenwoordiger optreedt. En de notaris die dat niet doet, overtreedt de wet, doceert fraude-expert Cees Schaap van SBV Forensics.

 

Erna Kortlang van de KNB heeft nog wel vragen over de nieuwe regels voor de branche. Het is goed dat er scherpe regels komen. Maar bij ingewikkelde vennootschapsconstructies in het buitenland loop je soms tegen een administratieve muur op. De vraag is ook wie de kosten gaat betalen als de wetgever echt van de notaris gaat verlangen om dit soort informatie te achterhalen.

 

Want een notaris is geen opsporingsambtenaar. En als het aan Erna Kortlang ligt, zal de notaris dat ook niet worden.

 

Mooi zijn ze niet, maar ze hebben wel veel geld opgeleverd. Vijf kantoorpanden, op een industrieterrein aan de rand van Utrecht. In een soort cirkel staan ze om een perkje heen. Wat struiken, een paar bankjes, en naast elk bankje een metalen prullenbak met een blauwe vuilniszak. In de vijf gebouwen zitten allerlei bedrijfjes: een reclamebureau, een reisorganisatie, een wervingsbureau en een onderwijsinstelling. Bij de kantoorpanden hoort ook een parkeergarage. Een paar jaar geleden hebben de kantoren nog een renovatiebeurt gehad, vertelt een werknemer, die buiten een sigaret rookt. Niets bijzonders. Behalve dat de eigenaar van deze doorsnee kantoorpanden sinds vorig jaar ver weg zit. Heel ver weg. Want op 22 augustus 2007 werden de kantoren gekocht door het bedrijf BT Utrecht PT Funding Company Ltd, gevestigd op de Kaaiman-eilanden. Voor 82 miljoen euro verdween het eigendom naar dit tropisch eiland in de Caraïbische zee, net onder Cuba. Wie de echte eigenaar is van deze anonieme brievenbusfirma is niet bekend. De verkoop van deze Utrechtse panden wordt sinds vorig jaar onderzocht door justitie. De transactie is onderdeel van één van de vastgoeddeals waar volgens justitie mee gesjoemeld is. Twee directeuren van Philips Pensioenfonds zouden via complexe transacties vastgoed van het fonds onder de prijs verkocht hebben aan oud-Bouwfonds-directeur Jan van V. Hij verkocht het op zijn beurt voor veel hogere prijzen weer door. Het verschil zouden ze in eigen zak hebben gestoken. Het gebeurde allemaal op 1 februari 2006. Die dag verkoopt Stichting Philips Pensioenfonds een partij vastgoed: honderden appartementen en drie kantoorpanden. Het vastgoed wordt dezelfde dag nog drie keer doorverkocht, waarna Fortis Verzekeringen Vastgoed Maatschappij zich aan het eind van de dag de eigenaar mag noemen. De waarde van het vastgoed is die dag gestegen van 384,5 miljoen euro tot ruim 408,5 miljoen euro, een verschil van 24 miljoen euro. Maar Fortis is aan het einde van de dag geen eigenaar van alles wat Philips Pensioenfonds aan het begin van de dag verkocht. Het kantoorcomplex in Utrecht en het kantoorpand Telespy in Amsterdam bleven respectievelijk na een keer doorverkopen en twee keer doorverkopen achter. Kanaalcentrum Utrecht wordt in augustus vorig jaar doorverkocht aan BT Utrecht PT Funding, voor ruim 82 miljoen euro. Telepspy verdwijnt in juli 2006 voor ruim 24 miljoen naar TT Amsterdam Funding Company Ltd, ook op de Kaaimaneilanden. Fortis betaalt dus op 1 februari 2006 408,5 miljoen euro voor een pakket vastgoed. Dat is 24 miljoen euro meer dan wat Philips Pensioenfonds er diezelfde dag voor kreeg. Verder is er nog de prijs voor de twee kantoorpanden die apart verkocht werden: 82 miljoen en 24 miljoen. Op het eerste oog loopt Philips Pensioenfonds 130 miljoen mis (24 plus 24 plus 82). Justitie onderzoekt hoe de waardestijging tot stand kwam en waar het geld is gebleven dat met deze zogeheten ABC- transactie is verdiend.

 

Info:  

Lees meer over hoe miljoenen konden verdwijnen en wie er verdacht worden op nrc.nl/

Foto-onderschrift:  

De kantoorpanden van het Kanaalcentrum in Utrecht. De verkoop van het centrum zou onderdeel zijn van de grote die momenteel door justitie wordt onderzocht.