stefan stefan 2 13 2008-01-09T20:51:00Z 2009-03-10T22:01:00Z 1 3193 17562 zuid 146 41 20714 10.2625 120 Clean Clean 21 MicrosoftInternetExplorer4

Sluwheid is een  

Bas Mesters

 

Premier staat op achterstand in de peilingen, maar is nog niet verslagen

 

Via de stembus vellen de Italianen volgend weekeinde een oordeel over vijf jaar Berlusconi. Ze verwijten hun premier de economische crisis, maar niet zijn vermeende belastingontduiking of banden met de maffia. 'Wij kampen met een zeer laag niveau van beschaving.'

 

Het uur van de waarheid nadert voor Silvio , de man die zichzelf in het verleden omschreef als 'de beste politiek leider van Europa en van de wereld'. Morgen treft hij zijn centrum-linkse uitdager Romano Prodi voor een beslissend televisiedebat. Kan hij de Italianen nog een keer verleiden? Kan hij vůůr de parlementsverkiezingen op 9 en 10 april zijn achterstand van 5 procentpunten in de laatste peilingen goed maken? Kan hij deze verkiezingen nog winnen, nu die lijken uit te draaien op een referendum over zijn persoon, zijn manier van politiek bedrijven en zijn extreme politieke en economische macht, die zich ook uitstrekt over de media?

 

De voortekenen zijn somber voor Berlusconi. En hij weet het. 'Iedereen is tegen me', zo houdt hij niet op te herhalen: de 'rode journalisten', de 'communistische magistratuur', de intellectuelen. De belangrijkste krant van het land, de Corriere della Sera, heeft zich in een hoofdredactioneel commentaar achter zijn uitdager Romano Prodi gesteld. Justitie bereidt een nieuwe rechtszaak tegen hem voor. Intellectuelen als Umberto Eco waarschuwen dat 'de Italiaanse democratie nog eens vijf jaar niet zal overleven en dat de afgelopen vijf jaar iedereen armer en rijker is geworden'.

 

Afgelopen maand werd uitgefloten in het stadion van zijn eigen voetbalclub AC Milan. Twee weken geleden had hij een heftige aanvaring met een deel van zijn natuurlijke achterban, de werkgeversbond Confindustria. Zelfs 's coalitiegenoten steunen hem niet meer voluit. In de achterkamertjes spreken ze al over het post-Berlusconi-tijdperk.Mannencosmetica

 

In 2001 was ItaliŽ het onderlinge geruzie van links zat. beloofde daadkracht. De miljoenen kleine zelfstandigen herkenden zich in de man die uit het niets de rijkste ondernemer van het land werd. Als iemand het bureaucratische ItaliŽ vlot zou kunnen trekken, dan was hij het wel.

 

is ook echt anders dan andere politici. Dat was zo in 1994 toen hij uit het niets de verkiezingen won en een half jaar premier was, en dat was zo in 2001. 'Hij vernieuwde de politieke taal door deze te versimpelen', zegt Nando Pagnoncelli, de Italiaanse Maurice de Hond, directeur van het onderzoeksbureau Ipsos. Berlusconi richtte zich op de 62 procent van de Italianen die alleen lagere school hebben, op de huisvrouwen, de ouderen, en ook op de 20 miljoen mensen in dorpen met minder dan 10.000 inwoners. Mensen die veelal geen kranten lezen en voor hun informatie afgaan op wat ze zien op televisie, zijn commerciŽle televisie. voerde campagne op een cruiseschip, symbool van vakantie, vrijheid en welvaart. Hij stuurde ze allemaal het boek Una storia Italiana over al zijn successen en zijn familie. En hij won.

 

Pagnoncelli: 'Als premier bleef hij ook anders dan andere premiers. Hij noemde de Duitse europarlementariŽr Schultz een kapo en de islam 'een minderwaardige cultuur'. Hij is ervoor gekapitteld. Maar hij wist dat een meerderheid van de Italianen het met hem eens is en dat hij zo de band met zijn achterban kon versterken. Ook zijn facelift en haarimplantaat, waarover hij vrijuit sprak, scoren goed. Mannencosmetica werd een trend. Veertig procent van de Italianen zegt op latere leeftijd ook een facelift te willen ondergaan.'

 

Vlak na zijn aantreden als premier presenteerde nog een primeur: het 'Contract met de Italianen' dat hij op de televisie tekende. Hij beloofde dat hij vijf jaar later kon worden afgerekend op vijf beloften: verlaging van de belastingen, vermindering van de criminaliteit, het verhogen van de pensioenen tot 516 euro, 1,5 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen en forse investeringen in de infrastructuur. De afrekening lijkt nu gaande, al plakte dit voorjaar in alle steden billboards vol met de slogan: 'We hebben alle beloften vervuld'.De Mozes

 

'Berlusconi heeft de afgelopen vijf jaar zeker ook goede dingen gedaan', zegt de gezaghebbende commentator Sergio Romano van de Corriere della Sera. 'Maar het zijn meer aanzetten geweest dan afgeronde projecten.' Nadat de Groenen het tijdens de centrum-linkse kabinetten jaren hadden geblokkeerd, heeft fors geÔnvesteerd in infrastructurele werken. Er wordt gewerkt aan de rondwegen van Rome en Milaan, aan de snelweg richting SiciliŽ, aan de hoge-snelheidstrein. En dan zijn er nog twee omstreden prestigeprojecten: een brug tussen SiciliŽ en het vaste land en een mobiele dijk, de Mozes, die VenetiŽ tegen hoog water moet beschermen. Zeventig bouwputten, zo claimt Berlusconi. 'Maar die worden nooit gesloten', zo klagen de Italianen. Her en der liggen werken stil en niet zelden is het bij een eerste steen gebleven.

 

heeft de pensioenen van een miljoen ouderen verhoogd tot 516 euro. Maar ze kunnen er nog altijd niet van rondkomen. Hij heeft de pensioengerechtigde leeftijd opgekrikt en het middelloonpensioen ingevoerd, maar dat treedt pas vanaf 2008 geleidelijk in werking. Hij heeft de arbeidsmarkt iets geflexibiliseerd en de werkgelegenheid is gegroeid. 'Maar het gaat alleen om tijdelijke banen', pareert de oppositie. Bovendien telt de 635.000 werkvergunningen van gelegaliseerde illegalen als nieuwe banen mee.

 

De misschien wel grootste verdienste van Berlusconi is volgens Sergio Romano dat hij het land in twee grote machtsblokken heeft verdeeld: centrum-rechts en centrum-links. 'Hierdoor is het land beter bestuurbaar geworden. Sinds 1953 is er geen kabinet geweest dat het vijf jaar heeft volgehouden. Berlusconi heeft aangetoond dat dat wel kan.'

 

schermt deze weken met reeksen cijfers. Hij heeft huis aan huis een glossy laten bezorgen: La vera storia Italiana (het ware Italiaanse verhaal), met foto's van wereldleiders die hij omarmt en zwarte kaders over de fouten van zijn 'communistische' tegenstanders. Hij hamert tijdens elk tv-optreden op de 36 hervormingen die hij doorvoerde: 'Meer dan alle kabinetten samen voor ons'. Maar helaas voor hem is de waslijst met kritiek van de Italianen ten minste zo lang. Bovenaan staat met hoofdletters de vraag: 'WAAR IS LA DOLCE VITA GEBLEVEN?'

 

Waar is die droom uit de jaren zestig en zeventig, waaraan refereerde toen hij zijn beloften deed? Waar is het tweede Italiaanse economische wonder?

 

ItaliŽ is in crisis. Drie jaar al gaat het in het publieke debat over niets anders. 'ItaliŽ is de zieke man van Europa', zegt topeconoom Titto Boeri van de Milanese Bocconi-universiteit. Jaar in jaar uit is de koopkracht van de Italianen gedaald. Miljoenen hebben moeite het einde van de maand te halen.

 

Terwijl andere Europese landen langzaam herstellen, is de economische groei in ItaliŽ in 2005 blijven steken op 0,1 procent. De arbeidsparticipatie is de laagste van Europa, de staatsschuld was al de hoogste en is tijdens Berlusconi's regering verder gestegen tot 1507 miljard euro, 106,4 procent van het Bruto Nationaal Product (BNP). wijst ter verklaring van deze cijfers op de economische crisis die volgde op de aanslagen van 11 september. Maar zijn tegenstanders brengen daar tegen in dat andere landen desondanks de weg naar herstel hebben gevonden.

 

Daarnaast kampt het land al sinds jaar en dag met typisch Italiaanse onhebbelijkheden als belastingontduiking, corruptie en maffia. Een generaal pardon voor belastingontduikers, dat de regering in 2003 afkondigde, heeft dat nog eens extra aangemoedigd, stellen economen. De zwarte economie is volgens hen minimaal drie maal zo groot als het Europese gemiddelde: 17 tot 27 procent van het BNP. zelf - volgens justitie een ervaringsdeskundige - schatte de zwarte economie ooit zelfs op 40 procent van het BNP.

 

Ook de maffia heeft weinig te duchten gehad van Berlusconi. Versoepeling van de wet op boekhoudkundige fraude en een wet die het mogelijk maakte tegen een zeer laag belastingtarief zwart geld van buitenlandse rekeningen naar ItaliŽ te halen, was in het voordeel van de maffiaclans. Op de Calabrese 'ndranghetta na houdt de maffia zich gedeisd. En als gangsters geen oorlog voeren, verdienen ze goed, zo weet men op SiciliŽ. Volgens een oud-leider van de antimaffia-eenheid Vigna zou de omzet van de georganiseerde criminaliteit zijn opgelopen tot 100 miljard euro, tweemaal de omzet van het grootste Italiaanse bedrijf, autofabrikant Fiat. AntonVeneta

 

En dan zijn er nog de financiŽle schandalen waarmee ItaliŽ het wereldnieuws haalde. Op de mondiale corruptie-perceptie-index staat ItaliŽ op de 41ste plaats, onder Uruguay en Botswana. Uitschieter was de ineenstorting van de melkmultinational Parmalat eind 2003 na grootscheepse boekhoudkundige fraude, die honderdduizend Italiaanse spaarders hun pensioen heeft gekost. Het bedrijf liet een recordschuld van 14 miljard euro na.

 

Maar liefst drie topmensen uit de Italiaanse bankwereld worden verdacht van malversaties. De president van de Banca Popolare Italiana, die met ABN Amro streed om AntonVeneta, zit vast op beschuldiging van valsheid in geschrifte, beursmanipulatie en deelname aan een criminele organisatie. De president van Capitalia, Cesare Geronzi, is door justitie op non-actief gezet, mede wegens zijn opereren in de Parmalataffaire. En Antonio Fazio, de vorige president van de Centrale Bank, is vorige week door justitie gehoord vanwege zijn partijdige rol tijdens de overnamestrijd rond AntonVeneta. In bijna al deze affaires trad Silvio nauwelijks op, wachtte hij af hoe de hazen liepen en handelde hij alleen als hij onder zware internationale politieke druk kwam te staan.

 

Vrijwel elke Italiaan heeft ondervonden dat het land armer wordt. Neem de kankerpatiŽnten in Rome, die afgelopen maand protesteerden omdat de bestralingsmachine hapert. Of de forenzen in Noord-ItaliŽ en bij Rome, die regelmatig de sporen blokkeren omdat hun treinen overvol zijn en vaak uitvallen. Machinisten demonstreren maand in maand uit, omdat de treinen niet veilig zijn. En waar de jongeren in Frankrijk demonstreren, lijken de Italiaanse afgestudeerden zich moedeloos neer te leggen bij de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Tot hun veertigste zijn ze steeds vaker veroordeeld tot tijdelijke banen. Veel academici van voor in de dertig met een postdoctorale opleiding lopen nog stage, veelal zonder carriŤrevooruitzichten. Ze trouwen niet en blijven thuis wonen, omdat een eigen huis onbetaalbaar is, nu huren en koopprijzen in vijf jaar met 40 procent zijn gestegen en een appartement van 50 m2 in de periferie van Rome al snel 800 euro per maand kost.

 

Behalve met deze crisis, die hij overigens ontkent, kampt ook nog met dat unieke probleem dat hem voor de rest van Europa al sinds zijn aantreden ongeschikt maakt om te regeren: zijn belangenconflict als premier en mediatycoon. Berlusconi bezit de drie grote commerciŽle nationale televisiestations en controleert als premier de drie publieke zenders. Die macht gebruikt hij ook. Direct na zijn aantreden velde hij een vonnis over de twee populairste tv-journalisten van de publieke omroep Rai, die volgens hem tijdens de verkiezingscampagne 'op een misdadige manier misbruik hadden gemaakt van de publieke televisie'. Ze hadden hem bekritiseerd. Hun programma's werden hun ontnomen en ze verschenen niet meer op televisie.

 

De jaren daarna hebben de journaals van Rai mondjesmaat verslag gedaan van de grote demonstraties die tegen zijn gehouden. Over het probleem van de maffia en de corruptie van politici zwegen ze, maar ook over onderwerpen als de nieuwe armen. Kritiek op ministers was taboe. Lili Gruber, de hoofdpresentatrice van het acht-uur-journaal verliet in 2004 de omroep om europarlementariŽr te worden, omdat ze haar 'hoofd niet meer wilde lenen voor een nieuwsprogramma waar censuur aan de orde van de dag is'. Ook voorzitter Lucia Annunziata van de Rai trad om die reden terug, nadat het parlement de nieuwe mediawet had aangenomen. Deze wet voorkwam dat de populistische pro-Berlusconi-zender Rete 4 van de kabel zou verdwijnen en maakte de mediamacht van Berlusconi nog groter. De internationale organisatie Freedomhouse noemt de pers in ItaliŽ slechts 'gedeeltelijk vrij'.

 

Het resultaat hiervan is ook te zien in de huidige verkiezingscampagne. In januari begon een mediablitz, waarmee hij dagelijks uren op televisie was te zien. Vanaf 11 februari is met het oog op de verkiezingen een strenge wet van kracht die erop gericht is om alle politici evenveel zendtijd te geven. Maar Berlusconi's zenders trekken zich daar weinig van aan. Tussen 11 februari en 12 maart was Berlusconi op het journaal van zijn belangrijkste zender twee uur met zijn stem te horen; zijn uitdager Romano Prodi maar 20 minuten. Zelfs op de publieke zenders wordt Berlusconi's stem meer gehoord.

 

De gigantische macht van heeft effect op de journalisten zelf, die nauwelijks nog kritische vragen durven stellen. En als ze dat wel doen, zoals Lucia Annunziata tijdens een interview met twee weken geleden, dan accepteert dat niet. Hij verliet de uitzending en verweet de journaliste deel uit te maken van 'het communistische complot' tegen hem.

 

's belangenconflict beperkt zich niet tot de televisie. Hij is ook nog steeds eigenaar van uitgeverijen, een verzekeringsmaatschappij, een voetbalclub, een bank en een bouwbedrijf. Er zijn vragen over de oorsprong van zijn rijkdom. Hij is al diverse keren vervolgd en hij paste wetten aan om onder veroordelingen uit te komen. Het meest behulpzaam was hem de nieuwe wet op de boekhoudkundige fraude, waardoor de verjaringstermijn op dit vergrijp werd verkort.

 

De eerste twee jaar demonstreerden linkse Italianen fel tegen de mediamacht van . In 2002 leek een volksprotest van een miljoen niet-partijgebonden burgers hem zelfs even in de problemen te brengen. Ook rechters protesteerden toen zich via een wetswijziging juridische immuniteit verschafte. Die maatregel werd later door het constitutionele hof ongrondwettig verklaard.Spiegel

 

Maar de gemiddelde Italiaan, de persoon die alleen lagere school heeft en op hem stemde, zit er niet mee dat Berlusconi de belasting zou hebben ontdoken. Dat hij zijn rijkdom volgens onderzoeksjournalisten te danken heeft aan relaties met de maffia. De gewone kiezer weet niet dat 19 parlementariŽrs van de centrum-rechtse coalitie zijn veroordeeld wegens fraude, het aannemen van steekpenningen en belastingontduiking. Hij heeft er geen idee van dat Marcello dell'Utri, die wegens banden met de maffia tot negen jaar gevangenisstraf is veroordeeld en nu zijn hoger beroep afwacht, een van de huidige campagneleiders is van Berlusconi's Forza Italia.

 

Toen Berlusconi in 2003 in Milaan terechtstond voor het omkopen van rechters, wist de eigenaresse van het hotel waar de verslaggever verbleef niets van die zaak. 'En als hij rechters heeft omgekocht, dan begrijp ik dat wel', zei ze, 'want die rechters zijn allemaal tegen hem. Hij moet wel.' Ook zijn vermeende belastingontduiking vergoelijkt ze. 'Hij heeft 50.000 werknemers. Als je die aan de gang wilt houden, moet je wel stelen van de belasting in dit land.'

 

Politicoloog Pagnocelli: 'Als een Italiaan een lijst opstelt van de meest urgente problemen, komt het belangenconflict van premier daar nauwelijks op voor. Vier procent ziet dat en de corruptie als het grootste Italiaanse probleem, de rest ziet het als een gegeven en zegt dat alle politici stelen.'

 

ItaliŽ worstelt niet alleen met een economische, maar ook met een morele crisis, zegt Pagnoncelli. Belasting ontduiken is meer een gave dan een fout. Sluwheid wordt gewaardeerd. 'Berlusconi is de spiegel van dit land. Wij kampen met een laag niveau van beschaving.' De Italianen zien belasting volgens Pagnoncelli ook niet als een middel om rijkdom te verdelen, maar als een prijs die je betaalt om er iets voor terug te krijgen. 'In deze sfeer waarin weinig onderlinge solidariteit en burgerzin bestaat, kan een leider als Berlusconi zijn gang gaan.'Chinezen

 

En dus is hij ook nu, een week voor de verkiezingen, nog niet verslagen. Want als persoon is voor velen nog altijd een rolmodel. Een deel van zijn aanhang is teleurgesteld, omdat hij zijn Contract met het volk niet is nagekomen. Maar ook deze groep zal niet snel overlopen naar Prodi. Men zal eerder overwegen dan maar helemaal niet te stemmen, zoals in 2004 gebeurde bij de Europese parlementsverkiezingen toen vier miljoen stemmen minder kreeg dan in 2001, zonder dat centrum-links er veel bij kreeg.

 

In een poging deze teleurgestelde kiezers terug te winnen, verhardt zijn taal. Rechters, journalisten en industriŽlen zijn niet alleen 'gevaarlijke communisten' meer, maar ook 'verwant aan de Chinezen' die 'kinderen niet alleen opaten, maar ze ook kookten om ze vervolgens als kunstmest over het land te verspreiden'.

 

Meer dan ooit verdeelt de wereld in goed en kwaad. Pagnoncelli: 'Hij creŽert angstbeelden om de teleurgestelde bejaarden en dorpelingen zonder veel opleiding te raken.' Daarom ook staat op de nieuwe billboards van Forza Italia: 'Meer belastingen op je huisnee bedankt'. 'Illegale immigranten in overvloed... nee bedankt.' waarschuwt dat nu al sprake is van een kapitaalvlucht uit ItaliŽ uit angst dat Prodi de verkiezingen wint. En op tv zei de premier: 'Als centrum-links wint, raakt ItaliŽ in een democratische noodtoestand.'

 

De kans dat hiermee nog zal winnen, is echter klein. Daar is iedereen het over eens. Alleen: zijn uitdager Romano Prodi overtuigt de Italianen ook niet. 'We moeten uit twee kwaden kiezen', zegt journalist Dino uit Bergamo. 'Mijn hart is links, maar mijn hoofd blijft maar zeggen rechts', kirt de zangeres Anita Rufini. Of zoals columnist Sergio Romano het stelt: 'Was Prodi een leider met overtuigingskracht geweest en centrum-links een hechte eenheid, dan had de verkiezingen al lang verloren.'

 

'Het is begrijpelijk dat hij rechters omkoopt want die zijn allemaal tegen hem' Om kiezers te winnen verdeelt hij de wereld meer dan ooit in goed en kwaad De vervolgde premier Een greep uit de rechtszaken die tegen de Italiaanse premier zijn gevoerd. AC Milan, voetbal: Boekhoudkundige fraude bij aankoop van speler Lentini in 1992. Vonnis: verjaard. Medusa, film: Boekhoudkundige fraude bij het verwerven van het filmproductiebedrijf Medusa in 1988. Vonnis: vrijgesproken. All Iberian, off-shore-bedrijf: Illegale partijfinanciering. Vonnis: verjaard. Mediolanum/Mondadoribank/uitgeverij: corruptie, omkopen van financiŽle politie tussen 1989-1993. Vonnis: verjaard. SME Voeding: Omkopen van rechters. Vonnis: vrijgesproken voor drie aanklachten. Op een punt verjaard. Mediaset, televisie en film: belastingontduiking, oneigenlijk gebruik van fondsen. Vonnis: loopt nog. De zakenmagnaat is volgens het Amerikaanse blad Fortune 37ste op de lijst van rijkste mensen van de wereld met een patrimonium van 11 miljard dollar. Toen hij in 1994 de politiek in ging, bezat hij volgens de Italiaanse krant La Repubblica 3,4 miljard euro. Alleen al de wijziging van de mediawet in 2004 heeft hem tussen de 1 en 2 miljard euro opgeleverd. Hij is met zijn holdingmaatschappij Fininvest actief in een reeks van sectoren. Activiteiten: TV: Mediaset, drie commerciŽle Italiaanse televisiestations (34 procent Fininvest) Uitgeverij: Mondadori, grootste uitgeverij van ItaliŽ, met ook vijftig tijdschrifttitels (50,3 procent Fininvest) Belangen in negen andere uitgeverijen en in de krant Il Giornale en de krant Il Foglio Film: Medusafilm, grootste Italiaanse filmproductiebedrijf (100 procent Filminvest) Multimedia: Jumpy, internet portal Reclame: Pubitalia 80, controleert reclamespotjes op tv Bouw: Edilnord, Cantieri Riuniti Milanesi; Berlusconi bouwde hele wijken in Milaan FinanciŽn: Mediolanum, bank en verzekeringen, ook het internetbankieren van de Italiaanse postbank Sport: AC Milan, diverse hockey- en volleybalclubs Buitenland: Belangen in de Duitse uitgever Kirch (2,4 procent) in de Spaanse zender Telecinco

 

Foto-onderschrift:  

De Italiaanse premier Silvio Berlusconi in een politieke talkshow van de publieke omroep Rai1. Zowel bij de publieke omroepen als op zijn eigen commercile zenders is veel vaker te zien dan zijn uitdager bij de verkiezingen Romano Prodi