[if gte mso 9]> stefan stefan 4 5 2007-12-18T22:07:00Z 2010-03-21T20:09:00Z 1 1661 9141 zuid 76 21 10781 10.2625 [if gte mso 9]> 120 Clean Clean 21 MicrosoftInternetExplorer4 [if gte mso 9]> [if gte mso 9]>

Oosteuropeanen zijn nu eenmaal buren

 

Door onze redacteur LAURA STARINK

 

De eens ondoordringbare grens van de vroegere Oosteuropese satellietstaten is poreus geworden. Ook vanuit Slowakije vinden steeds meer goederen en mensen illegaal hun weg naar het rijke Oostenrijk.

 

BRATISLAVA, JAN. Het is aardedonker en het ijzelt flink. Langzaam glijdt een rij auto's met felle koplampen de spekgladde brug over de Donau af, richting Petrzalka, de grens tussen Oostenrijk en de nieuwbakken republiek Slowakije. Er ligt maar 65 kilometer tussen de twee hoofdsteden, maar het dure, schone, pompeuze Wenen vol bontjassen en dure etalages lijkt een andere planeet in vergelijking met het kale, afgetrapte Bratislava, waar alleen de burcht op de berg en een paar oude straten in het centrum nog herinneren aan de glorie van het vroegere Pressburg. Tussen Wenen en Bratislava loopt de armoedegrens van Europa.

 

Lubomir Martincak is chef van de Slowaakse douanepost Petrzalka en houdt als zodanig zijn tong stevig achter zijn kiezen. Het grensverkeer is de laatste jaren geëxplodeerd en dat er veel gesmokkeld wordt, wil hij niet ontkennen. De douane heeft er de handen vol aan. Sigaretten, drank, elektronica en gestolen auto's zijn zijn voornaamste kopzorg. Hoeveel Slowaakse forensen dagelijks illegaal in Wenen gaan werken interesseert hem niet. Dat is een zaak van de Oostenrijkse collega's. En hoeveel illegale grensoverschrijdingen plaatshebben is daarentegen weer de verantwoordelijkheid van de grenspolitie, glimlacht hij vriendelijk. Dat de Slowaakse douane, zoals iedereen beweert, omkoopbaar is, kan hij niet bevestigen, al moet hij toegeven dat 5.000 kronen (350 gulden) salaris per maand voor een douanebeambte niet veel is om van rond te komen.

 

Honderd meter verderop lacht zijn Oostenrijkse collega hartelijk als hij dit dit verhaal hoort. "Mijn vrouw heeft zelf bij de Slowaakse douane gewerkt; ze hoeven mij niks wijs te maken. Ze zijn totaal corrupt, ze zetten alles op een laag pitje", zegt hij anoniem. In Oostenrijk is de vreemdelingenwet verscherpt en langs de groene grens is 5.000 man extra grenspolitie ingezet. Maar het zal niet voldoende zijn, denken de douaniers. "De grootste golf moet nog komen, als de Slowaakse economie instort." De heren blijven er laconiek onder. "Het is een realiteit, het zijn onze buren; je moet ermee leven", zeggen ze schouderophalend.

 

Sinds de val van de Muur is de Oosteuropeaan op drift. De handelsgeest is uit de fles en honderdduizenden zoeken hun heil bij hun rijke westerburen. Sommigen komen als vluchteling, anderen als handelaar en weer anderen als crimineel. De grens is vaak niet precies te trekken. Op de zaterdagse vlooienmarkt in Wenen zie je ze allemaal door elkaar: zigeuners met grote snorren, Slowaken met kleine hoedjes, Polen, Russen en Roemenen zoeken een plaats op de grond tussen de al jaren ingeburgerde Turken, Egyptenaren en Pakistanen. Het is een Slavisch gekakel van jewelste, vermengd met plat-Duits koeterwaals en Arabische keelklanken. Wenen doet zijn kosmopolitische traditie eer aan. Daarbij kan Bratislava alleen maar povertjes afsteken, al borrelt hier onder de oppervlakte ook een Slavische vulkaan.

 

Pag 4: Vrij spel voor criminelen

 

De bar van hotel Junior in een buitenwijk van Bratislava, vroeger een veilig jeugdhonk van de communistische jeugdbeweging, zit vol opgeschoten jongens in leer. Ze roken, drinken, handelen, ouwehoeren. "Klein grut", zegt Martin (31) en haalt minachtend zijn schouders op. "Die hebben het buskruit niet uitgevonden." Zelf werkt Martin sinds de fluwelen revolutie ("Revolutie!" smaalt hij, "de geheime politie heeft het de communistische bonzen alleen maar mogelijk gemaakt hun krankzinnige rijkdom voortaan onbeschaamd te etaleren!") als computerprogrammeur bij een bank in Wenen. Hij heeft daar ook een flat, maar in de weekends is hij thuis bij zijn vrouw, die de Oostenrijkers ondraaglijk saai vindt. Twee keer per week staat hij bij de grens twee uur in de rij met de andere legale en illegale forensen. "Ik heb ze leuk tuk gehad bij de bank", grijnst hij, "ik heb geen cent verstand van computers, maar het is allemaal een kwestie van jezelf handig verkopen. Ik haal mijn professionele bevrediging uit het feit dat ik slecht ben, maar ermee weg kom. Supersimulatie is mijn handelsmerk."

 

Hoewel Martin op de bank 30.000 schilling (4500 gulden) bruto per maand verdient, is zijn voornaamste bron van inkomsten computersmokkel. In busjes voert hij ze de grens over. Hoe hij de douane omkoopt, beschouwt hij als bedrijfsgeheim. Slowakije, aldus Martin, is het Paraguay van Europa en zolang de kloof tussen rijk en arm blijft bestaan, heeft de mafia vrij spel. "Ik hield van het socialisme, want het was erg makkelijk om boven de eenheidsworst uit te steken. In het kapitalisme is dat veel moeilijker. Die dissidenten waren allemaal exhibitionisten. Mijn vader heeft zich zijn hele leven tegen het communistische systeem verzet en wat heeft het opgeleverd? Nu lijdt hij omdat zijn salaris daalt! Nee, socialisme is de boel oplichten en nu de grenzen open zijn, zullen wij deze levensstijl in het westen importeren. Waarom? Omdat het natuurlijker is. De gewone man begrijpt dat snel. Ik heb mijn Weense collega's op de bank smokkelen geleerd. Hun rechtsgevoel was duidelijk sterker ontwikkeld vóórdat ze mij ontmoetten."

 

Vooral bij de hotels hangen ze rond, de jongens van de penose. Bij de duistere torenflat Bratislava in een betonnen buitenwijk, en bij het iets welvarender hotel Kiev in de binnenstad. Maar de rijkelui treffen elkaar in hotel Forum, waar Alexander 's avonds in onberispelijk oberkostuum gefileerde ganzeborst en Slowaakse knödel met geitekaas serveert. Alexander, in zijn vrije tijd ook in zaken, heeft zijn ogen niet in zijn zak zitten. De Russen zijn het rijkst van allemaal, zegt hij. Ze smijten met geld. Iedereen weet dat de Russische mafia hier zit. Ze kunnen Slowakije zonder visum in en voor de grens gebruiken ze Slowaakse koeriers. Bratislava is vlakbij Wenen, en goedkoop en chaotisch. Ideaal voor duistere zaakjes. Door de bank genomen is de grens tussen legale en illegale handel hier trouwens nauwelijks te trekken. De wetten veranderen met de dag en de piepjonge onafhankelijkheid wordt voor zakenlui een ramp.

 

In het café van hotel Forum zitten twee jonge Duitsers uit Neurenberg, die het roerend met Alexander eens zijn. In vier jaar tijd hebben ze goede contacten opgebouwd met de Slowaakse overheid. Het was een kwestie van veel tijd investeren en heel veel drinken. Schmidt en Buber verkopen de Slowaken high tech computers, die bij ieder regime nodig zullen blijven, dus over hun eigen toekomst maken ze zich nog niet al te veel zorgen. Maar de toekomst van Slowakije is volgens hen in duisternis gehuld. Alle Slowaken zijn doodsbang en niemand geeft sinds de jaarwisseling nog een cent uit. "Dat stomme nationalisme heeft ze genekt. In 1938 stonden ze ook allemaal met hun hand omhoog Heil Hitler te brullen! Nee, dit wordt een goedkope-lonenland. De Duitse Kamer van koophandel adviseert iedereen al de handen van Slowakije af te trekken. Zo wordt het land gewurgd. Vier jaar geleden waren we optimistisch over de kansen, maar de agressie is spectaculair toegenomen. Overal op straat zie je privébewakingsdiensten patrouilleren en de drugshandel heeft een enorme vlucht genomen."

 

Tot eind vorig jaar was de situatie in Bratislava overzichtelijk, beaamt ook Pavol Breiner, de jonge directeur van PB Trading (handel in meubels, medische apparatuur, koffers en verder alles wat in zijn kraam te pas komt) in zijn keurig ingerichte kleine kantoor. "Nu verzinkt alles in chaos, een ideale voedingsbodem voor criminaliteit. Je kunt hier in Bratislava een gestolen auto van 1 miljoen kronen zonder papieren kopen voor 50.000 kronen. Als je in Wenen een auto steelt, ben je binnen een uur de grens over. De douane en de politie zijn corrupt en veel bedrijven leven van de illegaliteit." De Russische mafia geeft zich in Bratislava vooral af met racketeering, het afpersen van rijke firma's. Een vriend van Breiner weigerde protectiegeld te betalen en durft nu alleen nog maar met lijfwachten over straat. Zelf is Breiner een keer in elkaar geslagen en zijn kantoor is twee keer leeggeroofd. Over de Slowaakse premier Vladimir Meciar is Breiner niet te spreken. De onafhankelijkheid is pure waanzin. De regering gaat de directeuren van de staatsbedrijven weer bevoordelen en het bankwezen centraliseren en kan zo de jonge privé-ondernemers de keel dichtknijpen. Nee, op dit moment ziet hij geen toekomst voor zijn bedrijf.

 

In een politiebureau in een buitenwijk van Bratislava ontmoet ik een mafiaspecialist die zijn naam absoluut niet in de krant wil. De Joegoslavische, de Russische en de Poolse mafia bevechten inmiddels elkaars territorium in Slowakije, aldus de politieman. De Joegoslaven zijn actief in de seksbusiness (de Weense nachtclubs worden overspoeld door een golf goedkope Slowaakse animeermeisjes), de Russen doen vooral aan wapenhandel en afpersing en de Polen perfectioneren de autosmokkel. Maar waar hun territoria elkaar raken, leidt dat tot botsingen, die gewapenderhand worden uitgevochten. "Bratislava is het eerste tussenstation voor de handel in strategische goederen uit Rusland en de Oekraïne. Er wordt van alles aangeboden, rood kwik, uranium, vaak slecht beveiligd, in Rusland is immers alles te koop. Bovendien zijn we een handel in alfa-foetoproteïne op het spoor, een eiwit uit foetussen dat gebruikt wordt bij het ontwikkelen van medicijnen tegen AIDS. Die stof, die slechts voor heel veel geld in laboratoria chemisch kan worden ontwikkeld, wordt in Rusland gewonnen uit foetussen, die via abortusklinieken worden verhandeld. En ook de drugshandel uit de Kaukasus en Centraal-Azië loopt sinds de oorlog in Joegoslavië door Bratislava. Vorige maand vond de politie van Frankfurt drie ton amfetaminen, die in Tallinn zijn vervaardigd uit chemische grondstoffen afkomstig van een Slowaaks bedrijf uit Bratislava." De politieman schenkt ons nog eens in en zegt beslist: "De Russen gaan het winnen, want ze zijn veel agressiever en wreder dan de rest. Dat gaat voor West-Europa nog heel wat problemen opleveren."

 

Het is een uurtje boemelen van Bratislava naar Wenen. De Oostenrijkse douanier kijkt in de coupé even onder de banken om te zien of er geen verstekelingen aan boord zijn. Het is geen routinehandeling, want vorige week plukte hij er nog een Egyptenaar en een Rus onder vandaan. Met het oversteken van het smalle grensriviertje de Morava verwisselen we de Slowaakse velden voor de Oostenrijkse. Op het Südbahnhof in Wenen staan Slowaken in hotdogs te happen. Ze gaan zo koers zetten naar de vlooienmarkt. Om de hoek ligt het Weense pronkslot Belvédère te schitteren in de zon.