stefan stefan 2 1 2008-01-03T23:07:00Z 2009-10-11T19:43:00Z 1 918 5169 zuid 344 12 6075 10.2625 120 Clean 21 MicrosoftInternetExplorer4

Linda de ziet Palestijnse vrouw

 

Bas

 

Cultuurkritiek heeft nooit veel zin gehad, maar tegenwoordig dient het een heel nieuw doel: je kunt er je eigen straat mee schoon vegen. In het Magazine van de Volkskrant werden de nieuwe VPRO Zomergasten ondervraagd, onder wie Bram Moszkowicz en Linda de Mol. Wie? Vroeger daalde je als bekende persoonlijkheid aan het einde van je carriŤre, wanneer de fijnproevers genoeg van je hadden, neer in de massa, waar je de restanten van je talent eindeloos dun kon uitsmeren. Tegenwoordig is het andersom: wanneer het volk heel erg op je uitgekeken is, kan je altijd nog bij de Nederlandse elite terecht.

 

Wat mist Moszkowicz op televisie? Een goede talkshow. Niet het fragmentarische van Pauw & Witteman, maar echt een uur lang met een gast de diepte in. Het is allemaal waan van de dag geworden. Iedereen is zo weg van De wereld draait door, ik vind het een veelvraat aan nieuwtjes, het is aanschuiven en wegwezen. Zegt de presentator van RTL Boulevard, die het afgelopen seizoen zo vaak bij Pauw & Witteman te gast was, dat het mij niet meer duidelijk was wie nu eigenlijk wie had uitgenodigd.

 

Maar het gaat om de kritiek van Linda de Mol. Gevraagd naar wat haar op televisie het meest schokte de afgelopen jaren, komt ze met de documentaires van Michael Moore aan. Linda: Ze geven me het vervelende gevoel dat het beeld dat ik van de dingen heb, niet klopt, dat ik te weinig weet om een mening te vormen, dat we voor de gek worden gehouden. Bij elke Palestijnse vrouw die huilend op haar knieŽn in beeld is gebracht, vraag ik me nu af of de journalist heeft gevraagd het nog een keer over te doen.

 

Ik kan me geen documentaire van Michael Moore over Palestijnen herinneren; volgens mij doelt op de bestseller van Zomergast-presentator Joris Luyendijk, waarin de journalistiek wordt verweten niet voor haar eigen beperkingen uit te komen. De gotspe hier is dat de wereld van Linda, die van de hypercommerciŽle televisie, van manipulatie aan elkaar hangt - het is de wereld van doorgefokte reality, van sluikreclame, getructe uitslagen, ongegeneerde promotie, malafide belspelletjes en eindeloze product placement - als de redactie van Linda. het interieur van een droomhuis komt fotograferen, worden op strategische plekken eerst wat nieuwigheden uit de Ikea-collectie neergezet. Van de mislukte Linda-zender Tien kun je niet zeggen dat die zich heeft ingespannen om de Nederlandse kijker van objectieve nieuwsgaring te voorzien. Ik heb bij Talpa nooit een huilende Palestijnse vrouw voorbij zien komen. Eigenlijk geen enkele Palestijn. Nu ik erover nadenk: helemaal niets dat ook maar in de verste verte op nieuws leek.

 

Kritiek op de journalistiek als die van Luyendijk appelleert aan een diep wantrouwen. We krijgen tegenwoordig de hele wereld op ons bord. Er kan niets gebeuren of we kunnen het, vaak nog terwijl het gebeurt, opvragen of aanklikken. Die directheid geeft een vals gevoel van authenticiteit: zoals je het ziet, zo is het ook. Het moment dat duidelijk wordt dat het overgrote deel van de informatie die je tot je neemt letterlijk en figuurlijk uit beeld bestaat, en dus welbeschouwd maar een indruk van de werkelijkheid is, onvolkomen, subjectief of zelfs gemanipuleerd, slaat de paranoia toe. In plaats van relativering - alle kritiek van Luyendijk op de aanspraken van de journalistiek is al in 1930 door de Britse satirische schrijver Evelyn Waugh tot satire verwerkt in de journalistenroman Scoop - krijg je woede: we worden bedrogen!

 

Veel moderne onvrede komt neer op het gevoel dat anderen tussen jou en de waarheid in staan, dat ze informatie uit eigenbelang achterhouden, dat men samenzweert om de ware toedracht voor jou verborgen te houden. Die paranoia is niet nieuw, maar wel heftiger dan ooit tevoren: in een wereld die grotendeels uit beelden bestaat, is het steeds gemakkelijker om de onbetrouwbaarheid van het beeld aan te tonen. En dan in het bijzonder het beeld van anderen - want het effect van dat groeiende wantrouwen tegen de werkelijkheid zoals die door de media tot ons komt, is geen algemene relativering van de media, maar een wantrouwen jegens alles wat niet met jouw opvattingen overeenkomt. Een ieder kiest de beelden die hij gelooft. Wat daar niet mee strookt, moet wel gemanipuleerd zijn. Michael Moore laat zien dat het rechtse grootkapitaal ons beeld van de werkelijkheid manipuleert, zijn critici laten zien dat hij op zijn beurt de waarheid oneigenlijk naar zijn hand zet. Over de zaak zelf gaat het dan allang niet meer.

 

Op de opiniepagina van de Volkskrant stond afgelopen week een merkwaardig stuk van iemand die lid was van een joodse denktank en naar eigen zeggen had aangetoond dat het negatieve beeld van IsraŽl in de Nederlandse pers zuivere manipulatie was. Wat had hij gedaan? Een aantal negatieve berichten over Nederland - van Geert Wilders tot Bokito - achter elkaar geplakt en die zijn cursisten voorgeschoteld. Die waren negatiever over Nederland gaan denken! Zie je wel! Het was mij niet duidelijk wat deze denktanker dacht dat hij had aangetoond. Zijn berichten kwamen uit de Nederlandse kranten, volgens mij klopten ze gewoon. Maar zijn experiment bleek een verhuld dreigement: als de Nederlandse media niet ophielden zo negatief over IsraŽl te berichten, zou hij gewoon doorgaan met het verspreiden van negatieve berichten over Nederland. Zijn pleidooi voor objectiviteit bleek dus gewoon emotie. De berichten over IsraŽl kloppen wel, maar ze zijn te negatief, en verschijnen volgens deze man alleen in de Nederlandse kranten omdat die iets diepgewortelds tegen IsraŽl zouden hebben.

 

Het besef dat niet alle beelden betrouwbaar zijn heeft geleid tot een gemakkelijke emotie: dat beelden die je niet aanstaan, wel gelogen moeten zijn. Het resultaat is blinde woede - of onverschilligheid. Dat Linda de Mol, toch al nooit dol op beelden van huilende Palestijnse vrouwen, tegenwoordig denkt dat ze bedrogen wordt wanneer ze zon vrouw ziet - met dank aan Moore en Luyendijk - is slechts een excuus om helemaal niks meer te hoeven geloven.