stefan stefan 2 3 2007-12-17T22:19:00Z 2009-03-11T21:23:00Z 1 848 4667 zuid 38 11 5504 10.2625 120 Clean 21 MicrosoftInternetExplorer4

Kozyrev wilde zijn eigen onmisbaarheid onderstrepen

 

Door onze correspondent HUBERT SMEETS

 

MOSKOU, 16 DEC. Bij het scheiden van de markt doemt er in de Russische buitenlandse politiek een curieuze vraag op. Is minister Andrej Kozyrev van buitenlandse zaken een grapjas, een paniekzaaier, een waarzegger of een afscheidnemend acteur?

 

De verbluffende rede die Kozyrev maandag op de CVSE-conferentie in Stockholm hield heeft die kwestie opgeworpen. Kozyrev schetste daar met een stalen gezicht het perspectief van het nieuwe buitenlandse beleid van zijn vaderland. Kort samen te vatten als: herstel van het Russische rijk binnen de grenzen van de voormalige Sovjet-Unie en panslavische solidariteit in de Balkan. Nadat de toehoorders zo ongeveer van hun stoel waren gevallen van verbazing en angst liet Kozyrev droogjes weten dat dit niet zijn wens was maar slechts zijn prognose wat er zou kunnen gebeuren als ook hij de strijd om de macht in Moskou zou verliezen. Met andere woorden: een geintje terwille van de waarheid.

 

De speech paste keurig in het patroon dat Kozyrev de laatste maanden had uitgezet. Om de haverklap lanceerde de minister de meest gruwelijke dreigementen. Dť centrale rol daarin speelde steeds de "rood-bruine coalitie" van chauvinisten en communisten. Als dat bondgenootschap zou winnen, zou het met de Westerse koers van Rusland zijn afgelopen. Dan zou Rusland zich losmaken uit de Westerse alliantie in JoegoslaviŽ en het Midden-Oosten.

 

Dreigen met een monster is in de Russische politiek heel gebruikelijk. Het houdt de verhoudingen scherp, is de gedachte achter deze tactiek. Maar de wijze waarop Kozyrev het beest meende te moeten bestrijden was niet bijster effectief. Sterker, hij leed nederlaag op nederlaag. De aftakeling van Kozyrev als serieus minister van buitenlandse zaken begon begin september met het voorgenomen staatsbezoek van president Boris Jeltsin aan Japan. Alles was in kannen en kruiken, de reis was nauwgezet voorbereid door Kozyrev zelf en zijn geestverwant Michail Poltoranin, de toenmalige vice-premier voor massamedia. Twee dagen voordat Jeltsin naar Tokio zou vliegen werd het bezoek afgezegd. Jeltsin moest zich conformeren aan de algemene opinie in zijn Veiligheidsraad. Mensen als secretaris Joeri Skokov en minister van defensie Pavel Gratsjov lieten daar blijken niet ingenomen te zijn met de visite omdat de president het risico zou lopen over de teruggave van de Koerilen-eilanden te moeten onderhandelen. Dat nu was, na het verlies van Oost-Europa, MongoliŽ en de Sovjet-Unie, te veel van het goede voor het Russische nationale zelfbewustzijn.

 

Het gezichtsverlies dat Kozyrev daarna in november in Zuid-Korea leed was mogelijk nog smadelijker. Om haar goede wil te tonen jegens deze industriŽle gigant, die de afgelopen jaren veel in Rusland heeft geÔnvesteerd maar nu wat huiverig is geworden om daarmee door te gaan, nam de staatsleiding vanuit Moskou de "zwarte doos' mee waaruit de waarheid over de vliegramp met de Koreaanse Boeing negen jaar geleden zou moet blijken. De autoriteiten in Seoul toonden zich zeer verheugd. Maar toen Jeltsin al weer hoog en droog in Moskou zat bleek de "zwarte doos' een lege dop. De president en Kozyrev wekten de indruk van niets te hebben geweten.

 

In het zicht van het Congres van Volksafgevaardigden, dat de afgelopen twee weken met Jeltsin tot de rand van de afgrond heeft gevochten, werd de positie van Kozyrev dan ook onhoudbaar. Eerst trad een radicale onderminister van de bewindsman af, vervolgens ontsloeg Jeltsin zijn loyale vriend Poltoranin en daarna verdween ook rechterhand Gennadi Boerboelis (de theoreticus achter de democratische revolutie waarmee de president vorige week tevergeefs zijn autoriteit trachtte te redden) uit het zicht. Boerboelis wordt nu ambassadeur in ItaliŽ. Kozyrevs eigen medewerkers begonnen bovendien meer en meer afstand van de minister te nemen. "Hij is niet competent. Hij is slechts door geluk aan het stuur gekomen", zo zei een anonieme diplomaat begin deze maand.

 

Toen Jeltsin het parlement vorige week bij wijze van concessie zeggenschap aanbood over de benoeming van de ministers voor staatsveiligheid, defensie, binnen- en buitenlandse zaken wist iedereen zeker dat Kozyrevs dagen geteld waren. Want de opvolgers stonden klaar. Zoals de presidentiŽle raadsadviseur Sergej Stankevitsj, een democratische nationalist, en parlementariŽr Vladimir Loekin, de Russische ambassadeur in de Verenigde Staten die de afgelopen dagen in het Volkscongres wel zeer politiek heeft geopereerd.

 

Om zijn eventuele vertrek met een knal in te luiden haalde Kozyrev maandag die "grap" uit. Hij heeft daarmee het beeld willen oproepen dat er na hem met de Russische diplomatie geen leven meer mogelijk is. Als hij inderdaad verdwijnt zal er zeker iets veranderen in het buitenlands beleid. Maar het is te vroeg om dan maar meteen te concluderen dat de tijden van de Koude Oorlog zullen weerkeren. Onder Kozyrev heeft Rusland zich hecht willen verstrengelen met het industriŽle Westen. Maar die politiek ging voorbij aan de meest wezenlijke emotie van het land: de emotie dat Rusland een "grootse wereldmacht" is. En zo'n mogendheid laat zich niet ringeloren, ook niet in ruil voor dollars en D-marken.

 

Datum: 

16-12-1992

Sectie: 

Buitenland

Pagina: 

5

Trefwoord:  

Internationale organisaties; Recht; Volkenrecht; Buitenlandse betrekkingen; Politiek en Staat

Geografie:  

Rusland; Europa; Oost Europa; Voormalige Sovjet Unie

Persoon:  

Andrej Kozyrev