stefan stefan 1 0 2008-01-11T21:31:00Z 2008-01-11T21:31:00Z 2 1080 6158 zuid 51 12 7562 9.2720 Gespletenmoraal

door Bas Heijne

Schuldgevoel is afgeschaft in de wereld van de commerciŽle televisie en Joop van den Ende zoekt de verlossing. Deel 36 in Bas Heijne's serie in het laatste jaar van het millennium.

Waar vind je hem tegenwoordig nog, zo'n ouderwets zalvende, katholieke zin: ,,Barmhartig als zij is in navolging van Jezus Christus, beseft de Kerk dat seksualiteit voor ieder van ons naast een gave ook een opgave en een strijd kan betekenen.''

Gave, opgave, strijd; de nieuwe bisschop van Groningen, Eijk, verdedigde zich tegenover de ontkerstende maatschappij vanwege zijn lesmateriaal, waarin hij jonge priesters leerde dat homoseksualiteit een neurotische aandoening is. Zijn woorden werden letterlijk opgevat, en gemeten naar onze verlichte en bevrijde maatstaven, konden ze niet anders dan discriminerend zijn. Het Openbaar Ministerie werd er opgezet, en bisschop Eijk haastte zich een sierlijke katholieke draai aan zijn uitspraken te geven.

Natuurlijk werd het geen zaak. Er zijn wetten die discriminatie van zogenaamde minderheden verbieden, maar het is niet de bedoeling dat die ook gebruikt worden. Volgens de letter van die wet hadden Gerry van der List, Leen van Dijke en ook bisschop Eijk veroordeeld moeten worden, maar het is nogal kleinzielig om er echt werk van te maken. Homoseksualiteit is hier dermate geaccepteerd, dat de samenleving zich best een paar homohaters kan veroorloven.En, zo gaat dat in een consensusmaatschappij, volgende week zit bisschop Eijk al met officiŽle homo`s rond de tafel om het uit te praten. Ik verwacht dat hij er, net als in het geval van Frits Bolkestein en de Islam, volgend jaar een begrijpend boek over heeft geschreven. In de zomer zal hij naast Imca Marina zitten en de sierboten van de Gay Parade jureren.

Die hele affaire-van Eijk heeft iets pijnlijk onhandigs, er spreekt een hypocrisie uit die niet meer goed navoelbaar lijkt. Stel het scherp en je kunt zeggen dat een man als bisschop Eijk moreel gezag opeist zonder dat hij morele verantwoordelijkheid wil dragen. De kerk keurt homoseksualiteit af, maar homoseksuelen goed. Homoseks onder priesters is geen onderwerp van openlijke discussie, maar over homoseksualiteit in het algemeen kan van allerlei dogmatisch beweerd worden.

Ik ken een jonge priester in Rome die al jarenlang vriendjes heeft, en meestal zijn dat andere jonge priesters. Zijn college beschrijft hij als een broeikas van homosentiment, vol verliefdheden en heartbreak. Een oudere collega van hem heeft al dertig jaar een verhouding met een vrouw, een ander krijgt regelmatig billenkoek van een jonge Siciliaanse schaapherder. Geen van hen wordt merkbaar geplaagd door schuldgevoel, de geheimhouding is minimaal, en toch zal geen van hen ooit de orthodoxe leer van de Kerk in twijfel trekken. Dŗt verbaast: die voor hen zo volstrekt vanzelfsprekende scheiding tussen woord en daad. Hun denkbeelden gaan recht tegen hun ervaring in, maar dat is geen aanleiding om hun denkbeelden in twijfel te trekken - en ook de waarde van hun ervaringen niet. Ze kunnen gerust naast elkaar bestaan, ook al gaapt er een steeds dieper wordende kloof tussen. Het is geen dubbele moraal, het is een door-en-door gespletenmoraal.

Eigenaardig is dat deze gespleten manier van denken en handelen in de media meestal als hopeloos ouderwets wordt afgeschilderd, voorbehouden aan de vervallen religieuze reservaten van onze samenleving. Mij lijkt ze juist heel modern.

Ik moest vooral denken aan Joop van den Ende.

Afgelopen woensdag luidde deze televisie- en theaterproducent de noodklok: de verloedering van het programma-aanbod op de commerciŽle zender is volgens hem veel te ver doorgeschoten. Het is, zegt Van den Ende in de Volkskrant, `amusement en grofheden' alom. Verpaupering is zijn trefwoord. Van den Ende pleit voor bemoeienis van de overheid met de programmering van de commerciŽlen. Hij wil wel toegeven dat een deel van die programma's uit zijn eigen bedrijf komt, maar het ligt aan de programma-mix. ,,Mijn programma's en artiesten zijn meegesleurd in een inhoudelijk totaal oninteressante omgeving.''

Ook hier een schizofrene moraal: als ik iemand voor het klimaat van amusement en grofheden verantwoordelijk houd, is het Joop van den Ende. Ik moet denken aan de bak met konijnen in de Telebelshow, waarbij de eerste twee copulerende konijnen de winnende cijfercombinatie vormden, ik denk aan de door Van den Ende geproduceerde stalkershow van Willibrord Frťquin, waarin aan kinderen die door hun vader met een mes zijn gestoken wordt gevraagd: ,,Waarom doet papa dat nou? Vindt papa jullie niet lief?''

Zijn nieuwste programma heet Love Test, waarin uit alle macht geprobeerd wordt stellen voorgoed uit elkaar te krijgen (een meisje krijgt foto's onder haar neus geschoven waarop haar vriend zoenend met andere meisjes wordt betrapt). Als zijn artiesten zijn meegesleurd, dan is dat door Van den Ende zelf. Die heeft tot nu toe de media altijd handig het beeld weten voor te schotelen met van een commerciŽle producent met een grote, sentimentele liefde voor het theater en een neus voor oorspronkelijk talent (dat vervolgens wordt opgekocht en achthonderd keer in een van zijn computergestuurde prefab-musicals ten toon wordt gesteld). Daar wordt hij steeds weer op afgerekend, niet op het criminele programma van Willibrord Frťquin.

De commerciŽle televisie laat zien hoe Nederland leeft zonder moraal
; het is avond na avond een bonte vertoning van wreedheid en achterbaksheid, van schoffering en kijkersbedrog, van tieten en pikken en kijkjes, heel veel kijkjes, achter de schermen van de bordelen en pornoindustrie. Het is allemaal onbekommerd primitief, maar dat kan niet gezegd worden van de spreekstalmeesters van dit circus: de producenten en de omroepbazen. In hun wereld is het schuldgevoel voorgoed afgeschaft, dus daarvoor in de plaats krijg je de schijnheiligheid: Fons van Westerloo van SBS6 die voortdurend milde zelfkritiek laat horen over de afgrondelijke troep die hij zelf maakt, en vervolgens weer een bak porno opentrekt; Harry de Winter die als producent van De Wallen op Stap en De Hunkering, de zelfhaatshow van Theo van Gogh, zich beklaagt over onfatsoen op televisie; Veronica-voorzitter en man van de wereld Joop van der Reijden die snuivend opmerkt dat hij zelf toch echt niet thuisblijft voor het door hem uitgezonden seksuele debielenspektakel van Menno Buch (dat was vorig seizoen, inmiddels hebben Buch en Gogh elkaar gevonden - cynisme ontmoet nihilisme, als dat geen mooie televisie wordt).

Arme bisschop Eijk. Hij worstelt met een fossiele religieuze moraal, die maar niet in overeenstemming gebracht kan worden met het humanistisch mensbeeld - en hij krijgt de wind van voren. Joop van den Ende worstelt ook, maar met de leegte in hemzelf - waar hij ook grijpt, nergens een moraal te vinden. Wat hij aanraakt, verandert vrijwel altijd in zielloze winstgevende troep, zelden in iets moois.

Nu hij, ouder geworden, overziet wat hij heeft aangericht, heel die woestenij van `amusement en grofheden', nu hij beseft dat de programma's die hij maakt wel degelijke morele consequenties voor de samenleving hebben, zoekt hij op de valreep de verlossing. Onvervaard probeert hij zijn meesterzet uit: zichzelf in ťťn klap verheffen boven zijn eigen moreel faillissement. Maar het is allang te laat, en zijn oproep aan de overheid is dan ook ongehoord cynisch.

Eens kijken of hij er dit keer mee wegkomt.