stefan stefan 2 8 2008-01-08T20:17:00Z 2009-03-07T22:11:00Z 1 998 5490 zuid 45 12 6476 10.2625 120 Clean Clean 21 MicrosoftInternetExplorer4

Durf dat te , Linda?

 

Bas Heijne

 

Things fall apart; the centre cannot hold vreemd hoe ondanks alle inspanningen om de nationale crisis te bezweren door middel van hervormingen en een gereanimeerd moreel besef, het gevoel van crisis alleen maar groter lijkt te worden. Alle van bovenaf voortvarend ingezette plannen en wetgeving om nu eindelijk eens de koe bij de horens te vatten, om eindelijk eens grondig werk te maken van zeurende kwesties als het asielbeleid, de WAO, de zorg en de publieke omroep, worden binnen de kortste keren onderdeel van het probleem, veranderen ongemerkt van oplossingen tot symptomen van malaise. Men doet oprecht zijn best en het lijkt alleen maar erger te worden.

 

Intussen smacht men in Nederland, zo bleek vorige week uit onderzoek, naar een sterke leider, de man of vrouw die het leven weer geruststellend eenduidig kan maken. Ook dat verlangen is natuurlijk geen oplossing, maar een symptoom. Leiderschap wordt in dit land consequent verward met verbaal machtsvertoon. Het kabinet munt uit in de blinde volharding van de man die zijn eigen graf graaft; in de rest van de samenleving heersen de warlords van het vrije woord. Publieke functies zijn er vooral om persoonlijke statements te kunnen maken, men vecht zich naar de camera om te waar het op staat.

 

Voor Talpa, de nieuwe televisiezender van John de Mol, gaat zijn zus Linda, die, moet ik nu al jaren overal lezen, niet langer braaf is, het nieuws bespreken met Beau van Erven Dorens. Als voorproefje sprak ze zich tijdens de presentatie van de zender alvast uit over een verkrachtingszaak. Het verslag in de Volkskrant: ,,Robin van Persie verdacht van verkrachting? Linda zal dan zeggen dat een dame die met zo'n voetballer naar een hotelkamer vertrekt, heus niet wil `pim-pam-petten'. `Durf jij dat te zeggen?', vraagt Beau aan Linda. Ja, dat durft Linda.''

 

Beau zelf, een man die al zijn hele leven tevergeefs vecht tegen zijn eigen burgerlijkheid, gaat voor de zender nieuws met heel veel emotie mengen. Interactief natuurlijk wat betekent dat de boze kijker die zich samen met Beau opwindt over de moord op Theo van Gogh of een ontsnapte tbs'er via de mail of telefoon zijn emoties rechtstreeks kan uiten. Tegen betaling aan Talpa natuurlijk. Niet dat die stem van de kijker ook gehoord wordt, zodat zijn onvrede alleen nog maar groter wordt. Nog maar eens bellen.

 

Toen was ik tien, nu ben ik Talpa toen had ik nog grote verwachtingen, nu ben ik volslagen cynisch. Het is een van de veelzeggende paradoxen van het nieuwe Nederland dat de commerciële zenders, die hun Hollandse massapubliek dag in dag uit bedriegen en manipuleren, met doorgestoken jury-uitslagen, valse belspelletjes, en een onophoudelijk bombardement van sluikreclame (,,Vertel eens over je nieuwe film, Linda.'') zich opwerpen als hoeders van de gezonde argwaan van het volk tegen de onbetrouwbare overheid.

 

Het normen en waarden debat is nu al een paar jaar aan de gang, maar van een publieke moraal nog geen spoor. Gefascineerd ben ik door de foto die deze week stond afgedrukt bij de televisiekritiek van Hans Beerekamp: protesterende politiemannen houden tijdens hun demonstratie glunderend een sekspop met gulzig open mond omhoog, met daarachter een spandoek met de bijbehorende moraal: ,,Remkes, deze moet je naaien, niet ons.'' Het is een foto waarnaar je uren kunt kijken: de totale afwezigheid van enig moreel besef op de wezenloze gezichten van de hoeders van de publieke orde. De bestrijders van het probleem als onderdeel van het probleem, zonder dat ze zich dat ook maar een seconde bewust zijn.

 

Durf dat te , ? Als het durft, durft iedereen het. De nieuwe presentator van het NOS-journaal, voormalig Amerika-correspondent Charles Groenhuijsen, legt er tegenwoordig eer in zijn collega's publiekelijk te beledigen. Op de vraag of hij nog met zijn nieuwe functie is gefeliciteerd door zijn collega bij het journaal Twan Huijs, antwoordde Groenhuijsen: ,,Nee, niets. Maar Twan staat op mijn spamlijst. Mailtjes van hem komen hier niet eens meer binnen.'' Het is voor ons een volkomen oninteressante mededeling, het is de bravoure van een minkukel, maar waar het om gaat is de nauwelijks verholen trots waarmee Groenhuijsen publiekelijk een uitspraak doet waarvoor hij in evenwichtiger tijden meteen ontslagen zou worden. Voor hem is zo'n gratuite uitspraak geen brevet van onvermogen, maar een bewijs van superioriteit. Wie populair is, heeft de macht en die macht kun je alleen tonen door dingen te zeggen die eigenlijk niet kunnen. Het is het soort machtsvertoon dat voor leiderschap wordt aangezien.

 

Wanneer de elite wild om zich heen begint te slaan en ieder verantwoordelijkheidsgevoel aflegt, moet je niet staan te kijken wanneer onderaan de samenleving de boel ontspoort. De van moord op zijn vrouw Gül beschuldigde fabrieksarbeider Mustafa B. hij schoot begin vorig jaar zijn pistool op haar leeg voor de deur van een Blijf-van-mijn-lijfhuis verklaarde voor de rechtbank dat hij echt niet in aanmerking komt voor tbs: ,,Ik heb geen narcistische persoonlijkheidsstoornis. En als ik het een beetje heb, vind ik het niet erg. Ik ben tevreden met mezelf.''

 

Het zou dolkomisch zijn, als het niet zo tragisch was. Het is opvallend hoe vaak bij gewelddadige criminelen tegenwoordig een narcistische persoonlijkheidsstoornis wordt geconstateerd. Ongetwijfeld komt fanatieke zelfvergroting van Mustafa B. voort uit de benarde Turkse macho-cultuur, maar evengoed kun je stellen dat dit soort narcisme constant gestimuleerd wordt door een samenleving waarin je voortdurend wordt aangespoord je emoties de boventoon te laten voeren en in alles je morele gelijk op te eisen. Misschien kan er haar licht over laten schijnen.

 

De beroemde zinnetjes uit het onheilsgedicht `The Second Coming' van W.B. Yeats hierboven worden later gevolgd door regels die nog pijnlijker zijn: The best lack all convictions, while the worst/ Are full of passionate intensity. Kijk om je heen en je ziet het: het gebrek aan zelfovertuiging bij de bestaande orde, het verbluffende onvermogen om principes op een overtuigende manier te verdedigen en aan de andere kant de hartstochtelijke geldingsdrang van de mensen die hun kans schoon zien, die het nieuws met emotie durven te mengen, die de geschreven en ongeschreven regels van de publieke orde aan hun laars durven lappen in naam van het oprechte gevoel en hun persoonlijke narcisme verwarren met morele moed.