De achterkant van Jack Spijkerman

 

 

Frits Abrahams

 

Deze week moet ik het - beloofd is beloofd - over het VARA-tv-programma 'Spijkertijd' van Jack Spijkerman hebben, maar het valt me niet makkelijk. Vanmorgen liep ik toevallig langs de gebouwen van de VARA aan de Heuvellaan in Hilversum, ik zag er al die rijen auto's staan van nijvere medewerkers, en ik zag ook hoe ze in kunstverlichte vertrekken hun vergaderhoofden bij elkaar zaten te steken, en onwillekeurig moest ik denken: hier wordt kei- en keihard gewerkt, wie ben ik dat ik kritiek zou mogen uitoefenen op de ideen die opwaaien in deze creatieve brainstorms?

 

Ook schoot me weer het telefoontje te binnen dat ik vorige week zaterdag kreeg van een VARA-medewerker, die ik ken als een toegewijd journalist. Ik had in deze rubriek voorzichtig geopperd dat de redactie van 'De schreeuw van De Leeuw', samen met de presentator, mogelijk lui en verwend was geworden. Een onterechte suggestie. Er is ook het afgelopen seizoen weer keihard aan gewerkt, verzekerde de medewerker mij. Waarom is het programma dan zo achteruitgegaan? Je zou je zelfs kunnen afvragen of het niet ng veel verontrustender is dat al die keiharde inspanningen z'n matig programma opleveren - maar dat is een ander verhaal.

 

Ik begon dus met een mentale achterstand aan dit stuk over 'Spijkertijd'. Het zelfvertrouwen van de criticus was ondermijnd. Zijn conclusies waren niets waard gebleken. Hoe kon dit nog ooit goed komen? Als je, zoals ik, drie afleveringen van 'Spijkertijd' hebt gezien, is je eerste, spontane reactie: dit is een programma waar niet alleen zelden keihard aan gewerkt is, maar waar zelfs geen seconde over is nagedacht. Of was het alweer de schijn die bedroog?

 

Voordat ik verder ga, moet ik eerst even enkele momenten uit het programma beschrijven. Dat is geen aangenaam karwei, ook niet voor de lezer, maar we meten er samen doorheen, er is geen weg terug als je eenmaal aan zo'n stukje bent begonnen.

 

'Spijkertijd' parasiteert, zoals de meeste amusementsprogramma's op de tv, op de Bekende Nederlander. Maar het doet dat op een zogenaamde kritische manier. In elk programma is men op zoek naar een ideaal menstype, bij voorbeeld de ideale schoonzoon, seksbom of hippie. De ludieke vraag is welke Bekende Nederlander het meest aan het ideaalbeeld beantwoordt. Zo waren prins Willem-Alexander, Tom Egbers en Ron Brandsteder kandidaten voor het predikaat 'ideale schoonzoon'.

 

Elke kandidaat wordt belicht aan de hand van filmpjes en grapjes. Grappige grapjes. Een grap over Jolanda, het eerste meisje van Willem-Alexander, luidde: 'Jonge boerenkool wordt ook pas lekker als er vorst overheen geweest is.'' Dit is helemaal de eigenzinnige variant op de bouwvakkershumor waar de VARA-radio al sinds jaar en dag op zaterdagmiddag het patent op heeft. Jack Gadellaa, die mede voor 'Spijkertijd' tekent, heeft zich tot een meester in dit genre ontwikkeld.

 

Om Ron Brandsteder belachelijk te maken, werd er een quasi-serieus interviewtje gemaakt met de voorzitster van zijn fanclub. We zagen Spijkerman converseren met een argeloos meisje dat hij op de valreep overviel met de vraag: 'Volgens een boek van Joost Zwagerman gaat Brandsteder naar de hoeren, denk jij dat dat waar is?'' Vervolgens konden we zien hoe Spijkerman met een stalen huichelgrimas op het gezicht naar Brandsteder afreisde om hem de hoofdprijs te overhandigen. Wist Brandsteder welke grappen over hem in het programma werden gemonteerd? Het bleek uit niets. En waarom stelt Spijkerman die vragen niet aan Brandsteder zlf als hij zo graag de keiharde jongen wil uithangen?

 

Een terugkerende grap, ook over de rug van de Bekende Nederlander, is in 'Spijkertijd' de vertoning van oude speelfilmfragmenten waarin we mensen als Peter Jan Rens en Mimi Kok seksuele toeren zien uithalen. Het is een soort morele chantage met terugwerkende kracht. De programmamakers roepen ons impliciet toe: wisten jullie dat die lui vroeger dr hun brood mee verdienden? Hahaha!

 

In de volgende aflevering ging Spijkerman op zoek naar 'de ideale seksbom'. Een geschikt alibi voor het vertonen van zoveel mogelijk billen en borsten. Grapje Spijkerman: 'Als ik Tatjana zie, denk ik niet aan twee mooigevormde stembanden''. Op een gegeven moment ging ook Spijkerman zelf uit de broek: hij toonde zijn billen aan een fotomodel. Spijkermans billen - het gezicht van de VARA op zaterdagavond. Ik heb vroeger bij de VARA betere achterkanten gezien.

 

Een simpele jongen uit het publiek liet zich overdonderen en ging op Spijkermans provocatie in om voor vierduizend gulden op de bhne te strippen. Pas toen alleen zijn onderbroek nog restte, maakte Spijkerman een einde aan de kwelling. Want dat is dan weer het laffe van zulke programmamakers: ze willen graag shockeren, maar ze durven niet cht. Ten slotte mochten we nog van Herman Brood vernemen dat hij de vagina van oude vrouwen onsmakelijk vindt.

 

Als Marcel van Dam zich ooit nog eens afvraagt of zijn beleid bij de VARA cultuurverheffende resultaten heeft gehad, moet hij zich deze aflevering van 'Spijkertijd' laten vertonen.

 

Goed. Dit alles kwam bij mij op toen ik deze afleveringen van 'Spijkertijd' had overleefd. Je denkt: wat een creatieve onmacht, wat een geestelijke luiheid. Maar dan doemen die van werkdrift uit hun voegen barstende VARA-villa's voor je geestesoog op, en opeens herinner je je ook Jack Spijkerman weer als een talentvolle, werkelijk keihard werkende - echt waar - cabaretier die tien jaar geleden aan een veelbelovende carrire begon, en opeens weet je zeker dat je je vergist: bij de VARA wordt inderdaad heel erg hard gewerkt. Het enige waar het aan ontbreekt, is smaak.

 

Datum:

22-01-1994

 

Rubriek:

Zendtijd

Pagina:

6

Trefwoord:

Omroep; Media

Persoon:

Jack Spijkerman

 

Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.