Noordelijke ijszee werd18  miljoen jaar geleden ontsloten

Michiel van Nieuwstadt

Tussen Spitsbergen en Groenland is 18 miljoen jaar geleden een zeestraat ontstaan die de Noordelijke IJszee voor het eerst in contact bracht met de Atlantische Oceaan. Voor die tijd was de Noordelijke IJszee een door land omgeven bassin met brak, vrijwel levenloos water.

Dat concludeert een internationaal team van wetenschappers waaronder Henk Brinkhuis en Francesca Sangiorgi van de Universiteit Utrecht uit een analyse van een boorkern die in 2004 vanaf een schip is opgehaald uit de zogeheten Lomonosov-richel,150 kilometer van de Noordpool op een diepte van 1.400 meter. De datering van het ontstaan van de open poolzee is een belangrijk ijkpunt in de historische reconstructie van de ligging van aardplaten. De opening tussen Spitsbergen en Groenland ontstond door het steeds verder openritsen van de Midatlantische Rug, een spreidingszone op de bodem van de Atlantische Oceaan die doorloopt tot aan de Zuidpoolcirkel. Hier ontstaat ook nu nog jaarlijks enkele centimeters nieuwe oceaanbodem.

De boorkern bevat sediment dat er in de loop van 55 miljoen jaar is neergedwarreld. Dat de poolzee 18,2 miljoen jaar geleden nog een groot stilstaand water was is op te maken uit donker sediment in de boorkern, kenmerkend voor zuurstofarm bodemwater dat rijk is aan rottend organisch materiaal. Aan de afwisseling van licht en donker sediment in de boorkern is te zien dat daarna stapsgewijs zout, zuurstofrijk zeewater kon instromen,

hetgeen bodemleven mogelijk maakte.

Vanaf 17,5 miljoen jaar geleden is de zogeheten Fram Straat tussen Groenland en Spitsbergen 13 kilometer breed en zo diep (meer dan 400 meter) dat er ook zeewater binnen kon stromen vanuit de oceaan. Sedimenten in de boorkern van na die tijd zijn lichter. Met de aansluiting op de oceaan kon in de het huidige bijzondere ecosysteem ontstaan.

De auteurs speculeren dat het binnenstromen van een warmere oceaanstroom - onderdeel van de huidige Golfstroom - een belangrijke invloed op het klimaat kan hebben gehad doordat Noordpoolijs bovenop het warmere water smolt. Water zonder ijskap absorbeert meer zonlicht en de opgenomen warmte zou kunnen verklaren waarom in die tijd wereldwijd sprake was van een betrekkelijk warm klimaat. Michiel van Nieuwstadt

Foto-onderschrift:

De was door land omgeven totdat miljoen jaar geleden een opening ontstond tussen het huidige Groenland en Spitsbergen