Mogelijk nieuwe voorloper mens

Door onze redactie wetenschappen

Stukken kaak, schedel, scheenbeen en bovenarm, de afgelopen 20 jaar verzameld in het noordwesten van Kenia vormen volgens Amerikaanse en Keniaanse antropologen het bewijs van het bestaan van een nieuwe soort hominide, die misschien een voorloper is van de mens. De nieuwe soort is Australopithecus anamensis gedoopt en was een rechtoplopend aapachtig wezen dat tussen 3,9 en 4,2 miljoen jaar geleden leefde.

De soort zou het 'evolutionaire gat' kunnen vullen tussen Australopithecus afarensis, die drie tot drieeneenhalf miljoen jaar geleden leefde en de ongeveer 4,4 miljoen jaar oude soort Ardipithecus ramidus, waarvan de vondst in EthiopiŽ bijna een jaar geleden bekend werd gemaakt. Australopithecus afarensis is bekend door het in 1978 in EthiopiŽ en Tanzania verzamelde skelet van Lucy, die tot nu toe als de oudst bekende rechtopgaande mensachtige wordt beschouwd

A. afarensis liep rechtop, A. ramidus waarschijnlijk niet. De nieuwe soort A. anamensis liep, aan de vorm van het scheenbeen te oordelen, ook rechtop. Daarmee is het ontstaan van op twee benen lopende hominiden bijna een half miljoen jaar verder in het verleden geschoven. De eerste gevonden voetstappen van een rechtopgaande aap zijn gevonden in vulkanisch as van 3,7 miljoen oud in Tanzania.

De soort A. anamensis is getypeerd met behulp van 21 skeletfragmenten die op twee plaatsen in Kenia in lagen van verschillende ouderdom zijn gevonden. De onderzoekers zelf speculeren weliswaar dat de soort een is van A. afarensis, maar tekenen daarbij aan dat de mogelijkheid bestaat dat er omstreeks vier miljoen jaar geleden verschillende hominide soorten hebben bestaan die verschilden in de mate waarin ze rechtop liepen. A. ramidus zien de ontdekkers van A. anamensis eerder als een van die andere gelijktijdig levende soorten. De tanden, de dikte van het tandglazuur en de vorm van de kaakgewrichten duiden op andere voedingsgewoonten en een andere ontwikkeling. De individuen van de soort zouden rond de 50 kilo zwaar zijn geweest, wat vrij fors is voor oude hominiden.

In een commentaar in Nature erkent Peter Andrews van het Natural History Museum in Londen dat, als de gevonden skeletdelen van A. anamensis van ťťn soort afkomstig zijn, er voldoende verschillen met andere vroege hominiden zijn om een soort te definiŽren. Maar Andrews houdt uitdrukkelijk de mogelijkheid open dat, gezien de verschillende vindplaatsen van de skeletdelen en de verschillende leeftijd van de vondstlagen (3,9 en 4,2 miljoen jaar oud), er mogelijk fragmenten van verschillende soorten zijn samengevoegd. Hij vindt de schedel wel erg veel op die van andere oude apen lijken, en de beenderen teveel op die van latere rechtopgaande hominiden. Andrews: "Als we zo'n wezen vandaag zouden zien, vinden we het sprekend een aap en we zouden ons afvragen waarom dat beest voortdurend op twee benen rondloopt."

Onderzoekster Meave Leakey erkent dat het wezen aapachtige kaken en tanden en een menselijk lichaam heeft: "Ik hoop dat we in elk geval nog eens een schedel vinden en hopelijk nog meer skeletdelen." Volgend jaar hopen de onderzoekers verder te zoeken in het gebied rond Lake Turkana in Noord-west Kenia, waar de familie Leakey al sinds 1968 intensief naar menselijke fossielen zoekt.