MicrobiŽle in miljoen jaar oude barnsteen
 
Amerikaanse en Duitse onderzoekers hebben in barnsteen van tot 230 miljoen jaar oud een complete levensgemeenschap van micro-organismen .
 
Ze leefden vermoedelijk samen op de bomen die het hars produceerden waaruit het barnsteen is ontstaan. Opmerkelijk is dat alle organismen, niet alleen de simpele bacteriŽn en blauwwieren maar ook de complexere algen en protozoa, zich zonder enige moeite laten classificeren. Ze zijn met andere woorden niet of nauwelijks van hun tegenwoordige nazaten te onderscheiden. Dit suggereert onderzoekers dat de evolutiesnelheid van deze vormen althans de afgelopen miljoen jaar laag geweest is.
 
Barnsteen is gefossiliseerde, versteende hars van bepaalde bomen. Voor de paleontologie is barnsteen van belang omdat er vaak insekten in opgesloten zitten, die perfect geconserveerd zijn gebleven. Vorig jaar werd uit 30 miljoen jaar oud barnsteen zelfs intact DNA van een termiet geÔsoleerd. De laatste jaren speuren onderzoekers ook naar microfossielen in barnsteen, en met succes: er zijn in barnsteen uit het Krijt al eerder eencelligen gevonden, gelijkend op pantoffeldiertjes. En uit barnsteen van het Tertiair zijn geÔsoleerde bacteriecellen bekend.
 
Maar wat de onderzoekers George O. Polnar en Benjamin M. Waggoner van de University of California Berkeley en hun collega Ulf-Christian Bauer uit Schiersee in Duitsland beschrijven in het laatste nummer van Science, is een complete biologische leefgemeenschap bestaande uit vertegenwoordigers van zowel de prokayoten (bacteriŽn en blauwwieren, zonder celkern) als de eencellige eukaryoten (algen, schimmels, protozoa, met celkernen).
 
De micro-organismen zijn afkomstig uit barnsteen van Berg Leimermose in het Beierse Schliersee, daterend uit het Boven-Trias (ouderdom tot 230 miljoen jaar). Preparaten van gebroken stukjes barnsteen werden onder de microscoop bekeken. De rijke oogst bestond uit ciliaten (eencellige eukaryoten met trilharen), amoebe-schalen, scheden van bacteria en algen, sporen van vaatplanten en schimmelsporen. De overblijfselen van de pantoffeldiertjes-achtige ciliaten zijn de vroegste "naakte' eukaryote eencelligen die ooit zijn gevonden. Dat neemt niet weg dat de geschiedenis van de eukaryoten veel verder teruggaat: op grond van fossiele sporen, cysten en andere harde overlevingsstrukturen neemt men aan dat de eukaryoten op zijn minst tot 1,6 miljard jaar geleden teruggaan.
 
De auteurs van het Science-artikel nemen aan dat de microbiŽle leefgemeenschap leefde op de hars-producerende plant, mogelijk Pterofyllum jaegen, een zogeheten cycadeoÔde. Fossielen van P. jaegen komen voor in de zandsteenlagen waarin de barnsteen werd gevonden. (Science, 8 jan).