Liechtenstein moet wel buigen

Door onze correspondentJoost van der Vaart 1 MAART 2008 NRC

Belastingfraude Ontduiken van belasting is populaire sport, totdat dreiging met vervolging reŽel wordt


Duitsland neemt de affaire rond belastingontduiking via Liechtenstein hoog op en zet het dwergstaatje onder grote druk om zijn status als vrijhaven op te geven.

Arm Liechtenstein. Geliefd als financieel paradijs voor welgestelde Duitsers, maar tegelijk gemangeld door die overweldigend grote staat. Liechtensteinmoet boeten voor een ongekend grote fiscale affaire in Duitsland, die meer is dan het zoveelste belastingschandaaltje. De kwestie is een werktuig voor de politiek geworden, waarmee de regering in ťťn klap de graaimentaliteit van managers en de belastingmoraal van de rijken aan de kaak stelt.

Liechtenstein kan weinig anders doen dan buigen. Verzet tegen Berlijn heeft geen enkele zin. De kroonprins van het staatje heeft het nog wel geprobeerd, maar ook in Liechtenstein maakt niet het vorstenhuis maar de politiek de dienst uit. Premier Otmar Hasler heeft na zware Europese druk medewerking toegezegd aan aanpassing van het belastingbeleid.

De belastingaffaire begon met een inval bij de inmiddels vertrokken bestuursvoorzitter van Deutsche Post, Klaus Zumwinkel. Hij zou zich schuldig hebben gemaakt aan belastingvlucht naar Liechtenstein. Zumwinkels naam stond op een cd-rom met fiscale gegevens, die gestolen bleek te zijn bij een bank in Liechtenstein en daarna is verkocht aan de Duitse inlichtingendienst. De afgelopen veertien dagen zijn vele tientallen invallen gedaan bij bemiddelde Duitsers die op de cd-rom voorkomen.

De welwillende opstelling van premier Hasler van Liechtenstein werd in dank aanvaard door Berlijn. Maar de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Wolfgang Schšuble (CDU), zei te verwachten dat de toezegging die het vorstendom Liechtenstein heeft gedaan, ook zal worden waargemaakt. De toezegging komt neer op het sluiten van een Europees akkoord dat belastingontduiking tegengaat.

De Bondsrepubliek heeft een stok achter de deur. Kanselier Angela Merkel, die de affaire hoog opneemt en die er alles aan gelegen is de schuldigen te laten boeten, liet deze week doorschemeren dat als Liechtenstein geen woord houdt, de toetreding van het Alpenstaatje tot de Schengen-landen wel eens kan worden vertraagd. Het is de bedoeling dat Liechtenstein samen met Zwitserland eind dit jaar toetreedt tot de Schengen-zone, het Europese gebied zonder pascontroles aan de grens.

Wat de Europese Unie uiteindelijk wil is, aldus bronnen in Berlijn, dat Liechtenstein zich coŲperatief opstelt bij de opsporing van belastingzondaars. Tot nu toe is daarvan geen sprake.

Ondertussen zijn Duitse banken en verzekeringsmaatschappijen hun knopen aan het tellen. Veel bedrijven en financiŽle instellingen hebben een brievenbusmaatschappijtje in Liechtenstein. Zakenkrant Handelsblatt berichtte gisteren dat ettelijke Duitse verzekeraars beleggingsproducten via Liechtenstein aanbieden. Belastingvriendelijk, zoals het heet. Van ontduiking hoeft niet per se sprake te zijn, maar de marges tussen wat kan en niet kan zijn smal. Volgens de krant wordt nu onderzocht wat de Liechtenstein-connectie betekent voor de reputatie van bedrijven als Allianz, de grootste Duitse verzekeraar.

De in Duitsland overweldigende publiciteit over de affaire heeft even doen vergeten dat niet alleen sommigen aan de top een losse belastingmoraal hebben. Belastingontduiking is in de Bondsrepubliek, net als in Nederland, een nationale sport. De Duitsers zouden samen naar schatting tussen de 450 en 500 miljard euro aan zwart geld hebben opgepot in Zwitserland, Luxemburg, Oostenrijk, Liechtenstein, Andorra en Monaco.

Duitsland kocht in 2006 voor een bedrag van 4,2 miljoen euro een cd-rom met gegevens van bankrekeningen in Liechtenstein
. De verkoper is naar verluidt een oud-werknemer van de Liechtensteinse bank LGT Group. LGT heeft laten weten dat de informatie die nu in handen is van de Duitsers 1.400 mensen betreft, van wie er 600 in Duitsland wonen. Sinds twee weken geleden het onderzoek van de Duitse fiscus en het Openbaar Ministerie begon, zijn er in Duitsland 150 mensen onderzocht. 91 van hen hebben bekend de belastingen te hebben ontdoken. Nog eens 72 mensen hebben zich zelf gemeld bij de autoriteiten voordat een onderzoek naar hen gestart was. ItaliŽ zou volgens La Repubblica 150 Italiaanse fraudeurs op de lijst hebben staan die in handen is van het Duitse Openbaar Ministerie. Onder hen zouden enkele politici zijn. De plaatsvervangend minister van Economische Zaken, Vincenzo Visco heeft aangekondigd de komende dagen meer inzicht te geven in de stand van zaken. Groot-BrittanniŽ betaalde zelf voor de informatie uit Liechtenstein die daarvoor al door de Duitsers was aangekocht. De International Herald Tribune meldde deze week dat op de lijst zon 100 Britten staan. Frankrijk maakt gebruik van de gegevens van de Duitse fiscus. Volgens Le Figaro gaat het in Frankrijk om 200 belastingontduikers die een rekening in Liechtenstein hebben. In de VS zou het om 100 mensen gaan die op de cd-rom staan. De Nederlandse belastingdienst heeft vorige week al aan de Duitse fiscus gevraagd om de lijst. Volgens een woordvoerder van de Belastingdienst zijn de gegevens op de cd-rom niet makkelijk te doorzoeken, zodat het nog onduidelijk is of er Nederlanders op de lijst staan. Als dat zo is, dan zullen de Duitsers de lijst ter beschikking stellen aan de Nederlandse Belastingdienst en de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (Fiod).

Foto-onderschrift:  
Postzegels van het vorstendom Liechtenstein, dat in opspraak is geraakt nu Duitsland over gegevens beschikt die aantonen dat sommige van zijn onderdanen belastingvluchtigen zijn die hun geld discreet bij Liechtensteinse banken hebben ondergebracht.