Het wachten is op de bloedgroepenstrijd
Heleen de Graaf Philip de Witt Wijnen 29 SEPTEMBER 2007 NRC

Fortis wordt na overname ABN Amro meer bank dan verzekeraar en meer Nederlands dan Belgisch

Het splitsen van ABN Amro, na de overname, wordt een enorme klus met grote gevolgen voor klanten en personeel. Een bloedgroepenstrijd is niet ondenkbaar. De eerste botsing tussen Fortis en ABN Amro heeft al plaatsgehad.

Stel, u bent ondernemer. Eigenaar van een goedlopend bedrijf in Brabant met 25 miljoen euro omzet. Dat bedrijf heeft een kredietlijn bij het regiokantoor van ABN Amro in Eindhoven, het filiaal dat u vorig jaar ook adviseerde toen u een lokale concurrent overnam. Uw dividenden waren de laatste jaren zo prettig opgelopen dat dezelfde bank u inmiddels heeft kunnen doorverwijzen naar de regionale private bank. Uw huishoudelijke en/of-rekening loopt bij concurrent Fortis, erfenisje van uw vrouw, die ooit bij VSB Bank werkte. Onlangs mochten uw twee kinderen daar ook een eigen Kameraadjesrekening openen, voor de kleine spaarder.

Onoverzichtelijk? Dan wordt het nog leuk. Binnenkort wordt uw financiŽle administratie mogelijk nog ingewikkelder.

Het zakelijke krediet gaat naar een Fortis-account. Uw vermogen gaat naar Fortis MeesPierson. En de afschriften van uw huishoud- en kinderspaarrekeningen komen voortaan juist binnen in een ABN Amro-envelop.

Het overhoop gooien van menige boekhouding ligt besloten in de nakende overname van de grootste bank van Nederland. En dan vooral in de drastische opsplitsing die de bieders Fortis, Royal Bank of Scotland (RBS) en Santander beogen. Het trio is de vrijwel zekere winnaar in de strijd om ABN Amro, die nu al zeven maanden duurt.

De situatie in Nederland is het meest gecompliceerd. Fortis neemt de Nederlandse activiteiten over en is van plan om haar eigen particuliere klanten onder te brengen in deze divisie. ABN Amro is immers veel groter in het bankieren voor particulieren en (kleine) bedrijven in Nederland dan Fortis. Fortis koopt ook de divisie Private Clients voor vermogende particulieren - die gaan over naar Fortis rijkeklantentak Fortis MeesPierson.


De situatie voor de ondernemer is ingewikkelder. Zakelijke ABN Amro-klanten uit het midden- en kleinbedrijf zullen hun rekeningnummer allicht behouden, maar krijgen voortaan het Fortis-logo op de afrekeningen en zullen hun eigen briefpapier moeten aanpassen. RBS neemt wereldwijd de grote zakelijke klanten over, maar wanneer is iemand een grote klant? Het trio heeft gezegd dat deze grens bij 500 miljoen euro omzet ligt, maar andere bronnen stellen dat er een grote groep bedrijven is dat in een grijs gebied valt, met een omzet tussen de 250 miljoen en 1 miljard euro. Volgens een betrokken bankier zijn Fortis en RBS het eens over het principe dat klanten in deze categorie zelf zullen mogen kiezen bij welke nieuwe eigenaar ze terecht komen.

Bedrijven die vooral zaken doen in eigen land of in de Benelux zullen eerder bij Fortis aankloppen, terwijl ondernemers die wereldwijd opereren meer zullen hebben aan het internationale netwerk van de Schotten.

Het opsplitsen en ontvlechten van ABN Amro is een immense klus. Nooit eerder werd zon groot financieel instituut opgebroken. Behalve de veranderingen in Nederland wordt de bank ook wereldwijd in stukjes gehakt. Santander krijgt ItaliŽ en Zuid-Amerika, RBS krijgt behalve de grote zakelijke klanten ook de activiteiten in AziŽ.



De overname zal een enorme impact hebben op het Belgisch-Nederlandse bedrijf, zijn activiteiten en zijn identiteit. Fortis is een bankverzekeraar en wordt na de deal veel meer dan nu een bank. De basis van het concern, nu meer Belgisch dan Nederlands, zal naar het noorden verschuiven. Fortis, hoofdzakelijk geleid door Belgen, staat voor een ingrijpende operatie.


Los van de splitsing of juist samenvoeging van divisies, afdelingen en teams zullen de cultuurverschillen tussen beide concerns daarbij een grote rol spelen. Fortis-bestuurder Lex Kloosterman definieerde ruim een maand geleden al de belangrijkste zorg. We moeten voorkomen dat er bloedgroepen ontstaan. Hij kan het weten, want hij werkte tot vorig jaar zelf 23 jaar voor ABN Amro - laatstelijk als directeur van de divisie Europa. Geen wonder dat hij een voorname rol speelt in de al weken durende gesprekken tussen het consortium en ABN Amro.

Kloosterman kent de trotse Nederlandse bank van binnen en van buiten en realiseert zich de gevaren van een fusieproces. Het duurde jaren voor de grootste cultuurverschillen tussen de ABN- en Amro-bankiers, na de fusie in 1991, waren vervaagd.


Voor Fortis wordt dit proces per definitie nog lastiger, omdat het bedrijf heeft besloten om twee sterke merknamen naast elkaar te laten bestaan. Geen nieuwe naam, geen nieuw logo, maar behoud van de merknaam ABN Amro voor de consumentenbank en Fortis voor de overige onderdelen die de bank overneemt.


Behalve het voorkomen van een bloedgroepenstrijd zal het behoud van klanten en ervaren personeel een voorname doelstelling zijn in de voorgenomen transitieperiode van drie jaar. Dat zal een stuk makkelijker gaan als de opsplitsing en integratie van ABN Amro zo geruisloos mogelijk verlopen.

Klanten - en medewerkers - houden niet van onzekerheid bij hun bank, zo bleek afgelopen zomer al toen Rabobank bekendmaakte duizenden particuliere klanten van ABN Amro te hebben overgenomen. En ook vermogensbeheerder Van Lanschot meldde een grote toeloop van ABN Amro-klanten.

De eerste botsing tussen ABN Amro en Fortis heeft al plaatsgehad. De Amsterdammers waren woedend over het voornemen van Fortis, vorige week, om twee zakelijke kantoren en dertien advieskantoren van ABN Amro te sluiten en handelsbankdochter Hollandsche Bank Unie te verkopen. Hiermee wil Fortis tegemoet komen aan de eisen van eurocommissaris Kroes van Mededinging, maar de keuze was niet besproken met de bank. Een valse start van het integratieproces, zegt een betrokken bankier.

Onder de zakelijke clientŤle van ABN Amro lijkt vooralsnog geen exodus op gang gekomen. Een bank moet het wel erg bont maken wil de klant weglopen, zegt Joep Rats van MKB-Nederland. Het veranderen van bank is zeer ingewikkeld voor bedrijven. Het kost geld en tijd. Denk aan de duizenden relaties die op de hoogte moeten worden gebracht. Bovendien kan het tot scepsis leiden. Men denkt toch al snel dat er wat aan de hand is, als je een nieuwe huisbankier neemt, zegt Rats. Emotionele aspecten, zoals de merknaam, die bij de particuliere klant mogelijk een rol spelen, bestaan niet bij ondernemers, zegt Rats. Men kijkt louter naar de dienstverlening en naar de kosten.

Een onafhankelijke bankadviseur lijkt het verstandig als bedrijven de eerste maanden even de kat uit de boom kijken. Vanaf volgend jaar zal de concurrentie op de zakelijke markt in Nederland toenemen, ook tussen Fortis en consortiumpartner RBS. Dat moet tot uiting komen in gunstiger tarieven voor de klant.

Bestuurder Kloosterman van Fortis belooft het voor klanten, zowel zakelijk als privť, niet onnodig ingewikkeld te maken. Maar klanten van ABN Amro zullen wel over enig aanpassingvermogen moeten beschikken. Het is niet de bedoeling om helemaal niets te veranderen.

Twee banken, twee bestuurslagen. Het samengaan van Fortis met ABN Amro Nederland zal tot grote personele verschuivingen leiden. Wie blijft, wie wordt geloosd en wie wil het bankentrio kost wat kost behouden? Een van de eisen die minister Bos van FinanciŽn stelt aan het consortium is dat sleutelfiguren van ABN Amro tijdens de overgangsfase hun functie omwille van de continuÔteit behouden. Fortis-bestuurder Lex Kloosterman is zich daarvan bewust, maar zegt nog niet intensief met personeelsbeleid bezig te zijn. We hebben afgesproken om nog geen individuele werknemers te benaderen vůůr het bod gestand is gedaan. Binnen 45 dagen daarna willen we de eerste vier managementlagen aanwijzen. Volgens een betrokken bankier wil Fortis eerst de nieuwe organisatie hebben bedacht, voor het de poppetjes invult. Al zijn met potlood al bepaalde namen genoteerd. Bij ABN Amro, weet de ingewijde, zijn verschillende afdelingen niettemin bezig om in de smaak te vallen bij hun nieuwe eigenaren. Bijna alle teams bereiden welcome packs voor, presentaties over wie zij zijn, wat ze doen en hoeveel geld ze binnenhalen. Duidelijk is ook dat het topmanagement van de betrokken banken steeds intensiever contact heeft. Het aantal ontmoetingen achter de schermen tussen leden van de raden van bestuur en de lagen daaronder is de afgelopen weken enorm toegenomen, zo blijkt uit het deze week aangevulde biedingsbericht van het bankentrio. ABN Amro-bestuurder Wilco Jiskoot lijkt de naar voren geschoven toponderhandelaar te zijn, blijkens zijn vele gesprekken met zowel Fortis-topman Votron als Goodwin van RBS. In augustus kwamen ook andere bestuurders van ABN Amro langs, zoals Ron Teerlink, die verantwoordelijk is voor automatisering en internationaal betalingsverkeer, en het hoofd personeelszaken Pauline van der Meer-Mohr, spreken met het consortium. Opvallende afwezige in het geopenbaarde gesprekkenoverzicht is Jan Peter Schmitmann, de hoogste baas van ABN Amro Nederland. Aan hem wordt een sleutelrol toegedicht. Een ingewijde: Als Fortis erin slaagt hem binnen te houden, zal de integratie een stuk gemakkelijker verlopen.