Henk Don: het einde van de welvaartsgroei is niet geloofwaardig - Roel Janssen 15 JANUARI 2005 NRC

Het Centraal Planbureau heeft in de glazen bol van de economische toekomst gekeken. CPB-directeur Henk Don zegt tegen Roel Janssen dat de welvaartsgroei minder wordt, maar niet zal verdwijnen.

`Vier vergezichten op Nederland' bevat scenario's voor de toekomst. Nederlanders gaan er de komende veertig jaar minimaal 30 en maximaal 120 procent in welvaart op vooruit. Dat lijkt veel, maar volgens mij is dat optisch bedrog. Per jaar is de groei namelijk minder dan we gewend zijn.

,,Ons hoogste groeiscenario met 120 procent is iets meer dan we in de afgelopen decennia hebben meegemaakt en die 30 procent van het laagste groeiscenario is inderdaad veel minder dan we gewend zijn. Maar het is nog altijd méér dan sommige mensen denken. Zwartkijkers geloven dat we het einde van de welvaartsgroei hebben bereikt en dat het in de toekomst alleen nog maar achteruit kan gaan. Dergelijke doemscenario's zijn volgens ons niet realistisch. Het einde van de welvaartsgroei is niet geloofwaardig.''

Klinkt het niet veel te geruststellend: we kunnen rekenen op minimaal 30 procent groei? Dan zal men concluderen: we kunnen tevreden zijn met de status quo.

,,Dat is niet de bedoeling; 30 procent in veertig jaar betekent een jaarlijkse groei van gemiddeld 0,7 procent en dat is een stuk minder dan we gewend zijn. Bovendien blijven er permanent aanpassingen nodig in verband met nieuwe omstandigheden. Het is een illusie te denken dat economische instituties die nu goed functioneren, bestand zijn tegen de komende veertig jaar. Er komen ontwikkelingen op ons af waarvan we zeker weten dat ze gaan gebeuren: vergrijzing, ontgroening, technologische vernieuwingen, de opkomst van India en China.''

In drie van de vier scenario's ligt de groei onder die van het `behoedzame scenario' (2,25 procent) dat het kabinet hanteert. Nederland zal dus moeten wennen aan minder welvaartsgroei.

,,Ja, maar dat is een geleidelijk proces. Bij de overstap van Balkenende I naar II hebben we het groeipercentage van het behoedzame scenario ook al iets verlaagd en in een volgende kabinetsperiode zul je weer wat lager uitkomen. Dat hoeft geen drama te zijn. Het geeft aan dat de afnemende groei van het arbeidsaanbod zich vertaalt in een afnemende economische groei.''

Maar dan is er toch minder geld beschikbaar voor uitgaven?

,,Dat hangt ervan af. Ook de bevolkingsgroei komt lager uit dan in het verleden. Dus de welvaart per hoofd van de bevolking kan nog altijd stijgen. In het hoogste scenario gaat dat zelfs wat harder dan de afgelopen dertig jaar, in het laagste scenario kalft de welvaartsgroei verder af.''

...en moeten we ons instellen op minder `meer' in Nederland. En trouwens ook in Europa.

,,De totale economische groei zal inderdaad lager uitkomen. En de Europese groeidoelstelling van 3 procent wordt in geen van de scenario's gehaald. Maar er is geen aanleiding te denken dat het einde van de groei is bereikt. Er blijft bijvoorbeeld altijd ruimte voor productiviteitsverbetering.''

Europa - inclusief Nederland - blijft achter bij andere economische blokken in de wereld: de Verenigde Staten en het Verre Oosten.

,,Ja. De VS hebben een hogere bevolkingsgroei en dat betekent dat ze een hogere economische groei zullen hebben.''

Is dus over 40 jaar de welvaartskloof tussen de EU en de VS nog groter geworden?

,,Per hoofd van de bevolking niet, denk ik. Zij krijgen meer mensen, Europa stagneert wat bevolking betreft. Dus dan ligt het voor de hand dat de Amerikaanse economie harder groeit dan de economie van Europa. Als we in Europa per hoofd van de bevolking de groei van de Verenigde Staten willen bijhouden, moeten we er wel voor zorgen dat ondanks de vergrijzing de arbeidsdeelname niet te veel daalt en dat de arbeidsproductiviteit blijft toenemen.''


En Azië?

,,Dat is een ander verhaal. Daar is men met een inhaalslag bezig. De kloof met Europa wat betreft de welvaart per hoofd van bevolking is nog gigantisch en wordt vooral veroorzaakt door een verschil in arbeidsproductiviteit. De arbeidsproductiviteit in China is een achtste en in India een twaalfde van die in Europa.''

Met andere woorden: je hebt acht Chinezen of twaalf Indiërs nodig om evenveel economische productie te leveren als één Europeaan. Of nog anders gezegd: een Europese werknemer kan acht keer zoveel verdienen als zijn Chinese collega en twaalf keer zoveel als een Indiër.

,,Precies. Ze kunnen dus nog een enorme inhaalslag maken. Als dat in het huidige tempo gaat, duurt het nog vele decennia tot ze het niveau hebben gehaald dat wij nu hebben. Om het verschil in te halen, moet men in China de productiviteit drie keer verdubbelen. De productiviteitsgroei in China bedraagt op het ogenblik zo'n 6 procent per jaar. Met 6procent groei verdubbel je in twaalf jaar. Dus over 36 jaar (drie keer twaalf - red.) bevindt China zich op het productiviteitsniveau waar Europa nu is. En ondertussen zijn wij dan weer verder gegroeid.''

Kortom: over pakweg 50 jaar kan China op het niveau van Europa liggen.

,,Als ze hun huidige groeicijfers volhouden: ja. Dan moet je aan zo'n termijn denken.''

Dat is toch razendsnel voor een land waar een vijfde van de wereldbevolking woont.

,,Het duurt nog bijna een mensenleven. Als je aan het welvaartsniveau in Nederland of Europa van vijftig jaar geleden denkt, dan heeft zich hier in die periode ook een enorme verandering voorgedaan.''

Er gaat geen week voorbij of een bedrijf maakt bekend een deel van de productie te verplaatsen naar China of India. DSM, IBM, Philips, ga zo maar door.

,,Er is geen reden om te verwachten dat alle werkgelegenheid uit Nederland of uit Europa wegtrekt. Integendeel, de opkomst van China kan bijdragen aan welvaartsgroei, zowel daar als hier. Dat is de kracht van internationale handel: zij kunnen spullen goedkoper leveren, wij kunnen het daar goedkoop kopen, en zij kunnen spullen kopen die wij hier maken. Dat is voor alle partijen gunstig.''

De opkomst van China wordt toch vaak afgeschilderd als een bedreiging van onze toekomstige welvaart?

,,Ten onrechte, want de hele wereld kan ervan profiteren, omdat we met zijn allen meer welvaartsgroei realiseren. De geschiedenis van de wereldecononomie is niet dat de opkomst van de één de ondergang van de ander betekent. Ook al betekent het hier een verdere daling van de werkgelegenheid in de industrie. Dat stelt eisen aan het aanpassingsvermogen van de arbeidsmarkt. Maar je moet het niet negatief duiden. De krachten om de productie naar elders in de wereld te verplaatsen, zijn heel sterk. Het heeft weinig zin daar tegen te vechten. Je houdt China niet tegen.''

Er zijn politici in Europa die dat willen doen. Ze willen handelsbarrières opwerpen, bedrijven belonen als ze hun productie níét overplaatsen, of subsidies geven om werkgelegenheid te behouden.

,,Dat is vechten tegen de bierkaai. Iedere slag die je lijkt te winnen, is uitstel en daarmee ook vertraging van welvaartsgroei. Op korte termijn help je mensen omdat de aanpassingsproblemen later komen, maar daardoor zul je ook pas later profiteren van de aangepaste situatie.''

Foto-onderschrift:

Henk Don is directeur van het Centraal Planbureau in Den Haag. Dit interview is eind vorig jaar gehouden. (foto Roel Rozenburg)