'Laat de recessie komen, hard en snel'

Charles Morris voorspelde de kredietcrisis en schreef er een bestseller over

Freek Staps

Interview | Zaterdag 11-10-2008 | Sectie: Overig | Pagina: Z10 | Freek Staps

Hij waarschuwde begin 2007 al voor de moeder aller crises. Hij vindt nu dat de Amerikaanse overheid die verkeerd aanpakt. De recessie moet ondergaan worden in plaats van voorkomen. Bestseller-auteur Charles Morris: Ik denk dat het veel zal lijken op 1979, 1982. Erg nare tijden.

Hoe het voelt om gelijk te krijgen? Het is niet leuk om alles zo in elkaar te zien donderen, en het is iets waar ik probeer niet al te zeer van te genieten. Ook al is dat moeilijk.

Charles Morris, voormalig bankier en advocaat maar vooral auteur van tien boeken over de economie, stuurde zijn uitgever begin 2007 een e-mail. Ik denk dat we de kant van the mother of all crashes opgaan, en ik verwacht haar in de zomer van 2008.

Morris voorspelling was in die tijd buitengewoon controversieel. De Amerikaanse centrale bank zag nauwelijks reden tot zorgen, president George Bush benadrukte de ongeŽvenaarde banengroei onder zijn bewind en het voornaamste waar beleggers zich mee bezighielden was hoe hoog de koers van het aandeel Google kon gaan. En mijn vrienden, zegt Morris in New York, die hoorden mijn gemurmel maar een beetje aan en hadden geen idee waarover ik het had.

Morris uitgever was geÔntrigeerd door de voorspelling. Begin maar met schrijven. Morris leverde het manuscript nu exact een jaar geleden in, het boek verscheen afgelopen maart en werd direct een succes.

The trillion dollar meltdown was de titel, toen nog vergegrepen. De laatste weken blijkt Morris (69) echter hoe langer hoe meer gelijk te krijgen - of zelfs aan de voorzichtige kant te hebben gezeten. Een Amerikaans trillion is duizend miljard, en dat is inderdaad het bedrag dat banken naar verwachting af zullen schrijven op hun verkeerd uitgepakte beleggingen in de Amerikaanse hypotheekmarkt. Maar de ontwikkelingen gaan snel. De Amerikaanse overheid heeft een financieel reddingsplan van 700 miljard in werking gesteld, heeft de hypotheekfinanciers Freddie Mac en Fannie Mae genationaliseerd, steekt alleen al in de nationalisatie van s werelds grootste verzekeraar AIG ruim 120 miljard dollar, et cetera, et cetera.

Hij voorzag de crisis en de ernst ervan toen hij nog bestuurder bij een klein softwarebedrijf was dat complexe en innovatieve financiŽle producten ontwikkelde. Een geweldige markt - maar zo groot dat ze wel moesten crashen.

Ńls Morris in zijn boek al ťťn persoon de schuld moet geven voor de problemen op de hypotheekmarkt, en daarop volgend, bij financiŽle bedrijven en op beurzen wereldwijd, dan heet die persoon Alan Greenspan. De lage rentetarieven onder zijn bewind maakten het aantrekkelijk om te experimenteren met de financiŽle producten.

U schrijft dat Greenspan in die tijd vooral bezig was met het voorspellen van een glorieus nieuw financieel tijdperk. Dat bedoelt u ironisch?

Sarcastisch zelfs. Dat hij dit alles niet zag aankomen, is een enorme fout. Hij is een typisch geval van een goede man die te lang op dezelfde plek bleef zitten. Morris heeft het over het almaar verlagen van de rente waarop de aandelenbeurzen bij elke nieuwe crisis opkrabbelden. Dat kon hij gewoon te lang doen, en nu is het uit de hand gelopen.

Zo erg dat niemand gerustgesteld lijkt te worden, ondanks de meest onorthodoxe ingrepen. Waarom houdt die paniek aan?

Eerst een vraag terug. Is het goed als hij een tijdje praat, even de tijd neemt voor zijn antwoord? Dan produceer ik daarna wel een pakkende soundbite. De wereld verandert deze dagen zo snel, er gebeurt zoveel, dat niemand eigenlijk ťcht een idee heeft waardoor de beurzen wegzakken. Morris speculeert dan over de afhandeling van het faillissement van zakenbank Lehman Brothers. Die bank ging vorige maand failliet en banken zouden hun geld kunnen achterhouden om mogelijke verliezen die met Lehman te maken hebben - waarvan onduidelijk is hoeveel die bedragen - te kunnen bekostigen. En omdat ze nu op hun geld zitten, kunnen ze geen leningen verstrekken aan bedrijven en consumenten, waardoor de economie weer afvlakt. Maar niemand weet dat zeker. De soundbite blijft uit.

Is er dan niets dat de centrale bank en het ministerie van FinanciŽn kunnen doen om paniek te bezweren?

Niet dat ze niet slim zijn, dat zijn ze wel. Maar de normale regels - doe x en dan gebeurt y - werken niet meer. Dus de Fed, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, en het ministerie van FinanciŽn staan aan het roer van een schip in het donker, en het is nog mistig ook.

Morris praat graag in beeldende vergelijkingen. Als hij het over de achterliggende problemen van de hele financiŽle crisis heeft, de malaise op de Amerikaanse huizenmarkt waar prijzen in sommige steden in een jaar met een kwart zijn gedaald, zegt hij bijvoorbeeld dat we ons nu in een tekenfilmmoment bevinden. Wij zijn dat diertje dat hard rende maar de afgrond niet zag. Daar hangen we nu boven, met onze benen te trappelen, ons af te vragen waar toch het fundament onder onze economie is gebleven.

Als die basis is weggevallen, hoe krijg je zon economie dan ooit weer stabiel?
Consumenten moeten hun uitgaven aanpassen. De afgelopen weken werd bekend dat het totaal aan leningen dat consumenten opnemen is gedaald. Voor het eerst ooit. Economen zeggen dan meteen: o mijn god, dat is verschrikkelijk. Dat betekent dat we op een recessie afstevenen. Maar juist dat moeten we doen. Alleen zo kunnen we die financiŽle producten wegwerken die niet goed zijn
. Dat uitstellen, en duizenden miljarden dollars in de geldmarkten stoppen is precies het verkeerde om te doen.

Het lijkt bijna alsof u vindt dat we een recessie zouden moeten krijgen?
Hij veert op. Niet alleen maar bijna! Helemaal. Het moet. Hard en snel. Het is gekkenwerk om aan dit huidige financiŽle systeem vast te houden waarin we alleen maar aan het lenen moeten blijven. In de jaren vijftig was een nucleaire oorlog het ergste dat we ons konden voorstellen. Met als gevolg dat we allemaal eraan zouden gaan. Maar in een recessie gaat niet iedereen dood.

Hoe leer je Amerikanen, zo gewend aan overconsumptie, niet langer meer geld uit te geven dan ze hebben?
Och, als ze niet meer aan vers geld kunnen komen... stoppen ze vanzelf wel. Dan kunnen ze hun SUV niet meer betalen, hun huis dat meer kostte dan ze hebben wordt nog onbetaalbaarder en iedereen die daar weer aan verdiende krijgt verliezen te verwerken. Ik zeg niet dat ik gelijk heb - hoewel ik denk van wel - maar de enige manier om van dit huidige type economie naar iets anders, gezonders, te komen is door iets radicaals te doen. Make it happen. Ook al is dat ongelooflijk pijnlijk. We zullen harder moeten werken en armzaliger moeten leven.

En wat merkt de echte economie van zon recessie?
Die zal het rustiger aan doen. We gaan meer sparen, minder uitgeven, veel bedrijven zullen radicaal ingrijpen, lonen zullen afnemen. Het worden eerst een paar harde jaren en dan een decennium van herstel
. Ik denk dat het veel zal lijken op 1979, 1982. Erg nare tijden. De werkloosheid liep op tot 10, 11 procent. Flink wat bedrijven sloten hun deuren. Maar niemand ging eraan dood. Je dook ineen, at minder, kocht goedkoper eten. Je liet je auto staan, autoverkopen kwamen tot stilstand, de huizenmarkt net zo, je kocht geen groot huis meer, bleef zitten waar je zat. Maar je kwam erdoorheen.

Uw boodschap staat diametraal tegenover die van politici. Zij willen het vertrouwen herstellen, u praat Amerikanen liever de put in.
Ja, ja, ja. Weet u, we dachten altijd dat recessies erbij hoorden, dat je daar gewoon elke vijf, zes jaar doorheen moest. Tot Alan Graanspan het idee van The Great Moderation omhelsde, een periode van gematigdheid waarin iedereen er oneindig beter op zou worden. Ik ben bang dat we zoveel schade toebrengen aan al die duizenden miljarden nieuwe dollars die we nu in de wereldeconomie steken, alles om maar een Recessie, met een hoofdletter, te voorkomen.

We moeten ons streven van wat we precies willen veranderen aanpassen. Als we de beurzen willen redden, moeten we inderdaad doen wat we nu doen. Maar aan de basis hiervan ligt hier anders, en daar is niets subtiels aan. Sinds 2000 hebben wij Amerikanen 5.000 miljard dollar meer uitgegeven dan we hadden. Hoe we aan dat geld kwamen? Door tweede en derde hypotheken op ons huis te nemen. Die leningen kunnen nu niet meer terugbetaald worden en dus moeten we ons denken veranderen. We moeten zorgen dat er minder geleend wordt in plaats van meer.

Dat beginnen Amerikanen toch al te doen?
We beginnen nu pas de rottige fundamenten te doorzien en daarom zal het nog wel lelijk, lelijker en lelijkst worden.

Dat Alan Greenspan dit alles niet zag aankomen, is een enorme fout The trillion dollar meltdown: easy money, high rollers and the great credit crash (2008) van Charles Morris is het eerste boek over de kredietcrisis voor niet-ingewijden. De uitgeverij wil niet zeggen hoeveel exemplaren ervan verkocht zijn, maar het boek stond deze zomer wekenlang op de bestsellerlijsten van The New York Times en The Wall Street Journal. Het verscheen wereldwijd in het Engels en het is beschikbaar in acht talen, waaronder Chinees, Portugees en Thai. Volgens het Britse zakenblad The Economist komt het boek precies op het juiste moment, zonder een vluggertje te zijn. Business Week vindt dat het diepgaande boek een plek verdient op elk nachtkastje en The New York Times oordeelt dat het 194-paginas tellende boek beknopt maar briljant is: Er zijn maar weinig auteurs zoals Morris die alle financiŽle geheimzinnigheid begrijpelijk en zelfs fascinerend kunnen maken.

Info: Meer Amerikaanse interviews op nrc.nl/kredietcrisis
Foto-onderschrift: Het is gekkenwerk aan dit huidige financile systeem vast te houden waarin we alleen maar aan het lenen moeten blijven
Trefwoord: Internationale economie; Non fictie
Persoon: Charles Morris