Genenjagers brengen chromosoom zes als zevende in kaart

Sander Voormolen 25 OKTOBER 2003 NRC

Britse wetenschappers van het Sanger Instituut in Hinxton, Cambridge hebben de exacte volgorde van de 166.880.988 basenparen van nummer zes van de 24 menselijke chromosomen bepaald. Op dit chromosoom liggen enkele genen die essentieel zijn voor het immuunsysteem. Na chromosoom 22, 21, 20, 14, Y en 7 is dit het zevende chromosoom dat `klaar' is (Nature, 23 okt).


Foto-onderschrift:
De menselijke chromosomen op een rij. Chromosoom 6 is het grootste dat tot nu toe is ontrafeld. FOTO BIOPHOTO ASSOCIATES

Op chromosoom 6 blijken 2190 genen te liggen waarvan er 1557 functioneel zijn. Iets meer dan de helft daarvan (785) was nog niet eerder bekend. De overige 633 aangetroffen genen merken de onderzoekers aan als niet-actieve `pseudogenen'. In de functionele genen bevindt zich een ongekend groot cluster van 157 genen die coderen voor zogeheten transfer RNA's, moleculen die helpen eiwitten op te bouwen uit losse aminozuren aan de hand van de tripletcode in het DNA. Ook het gen met de meeste variatie van individu tot individu, HLA-B, ligt op nummer zes.

Verder omvat het chromosoom een 3600 basenparen lange regio met de genetische informatie van het Major Histocompatibility Complex (MHC). Dit MHC-gebied, dat een belangrijke rol vervult in het immuunsysteem, was vier jaar geleden al door andere onderzoekers in kaart gebracht. Andere genen op het chromosoom zijn bekend van erfelijke aandoeningen. Mensen met een fout in het gen HFE lijden aan ijzerstapeling, en mensen met een puntmutatie of deletie (beschadiging) in het gen PARK2 krijgen een vroege vorm van de ziekte van Parkinson. Vermoed wordt dat tal van andere genen op chromosoom 6 een rol spelen bij multifactoriële ziekten als schizofrenie, epilepsie, kanker en hartaandoeningen.

De ruwe genoominformatie van muis, rat, kogelvis en zebravis leverde bij de ontrafeling van het menselijk chromosoom 6 tal van aanwijzingen op naar welke structuren precies gezocht moest worden om de genen te identificeren. De structuren van de genen zijn in de loop van de evolutie grotendeels geconserveerd gebleven, en dus nog steeds herkenbaar in uiteenlopende soorten.

Chromosoom 6 is het grootste dat tot nu toe geheel in kaart is gebracht. Het omvat net iets minder dan 6 procent van het totale menselijke genoom. De teller voor de totale gedetailleerde analyse van het menselijke genoom staat hiermee op 17 procent.